عوامل موثر بر مناسبات ایران و امریکا

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

گروه علوم سیاسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران

10.22080/jpir.1970.2116

چکیده

یکی از دیرپاترین بحران‌های خاورمیانه سیاست منازعه در مناسبات ایران و امریکا طی چهار دهه گذشته است. در طول تاریخ روابط دو کشور عوامل گوناگونی بر چگونگی این روابط تاثیر‌گذار بوده و متاثر از شرایط داخلی، خارجی و بین‌المللی شکل گرفته‌اند. جهت دستیابی به نقشه راه مطلوب در روابط دو کشور بررسی ابعاد مختلف این عوامل از اهمیت ویژه ای برخوردار است. بنابراین سوال اصلی این پژوهش شناسایی و بررسی عوامل موثر بر مناسبات ایران و امریکا است. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی و پرسش‌نامه‌ای و روش گردآوری داده‌ها کتابخانه‌ای می‌باشد. براساس یافته‌های پژوهش تاثیر عوامل تاریخی به عنوان یکی از عوامل موثر شناسایی و مورد بررسی قرار می‌گیرد. در حوزه عوامل جغرافیایی به مباحث مرتبط با اهمیت و جایگاه جغرافیایی ایران و نقش ایران در حل و فصل منازعات منطقه‌ای پرداخته شده است. سومین حوزه مورد بررسی نقش عوامل نظری است که در این بخش به نقش موضوع تروریسم، حقوق بشر و تضادهای ایدئولوژیک در شکل‌دهی به روابط دو کشور اشاره می‌شود. در حوزه عوامل بین‌المللی نقش تعاملات ایران با سایر کشورها در قالب آینده نظام بین‌الملل و نقش کشورهای مزاحم قرار گرفته‌اند و در نقطه مقابل نهادهای رسمی و غیررسمی داخلی دو کشور نیز در شکل‌دهی به سیاست خارجی موثر هستند. نقش عوامل اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی دو حوزه دیگر مورد بررسی هستند و در پایان به حوزه توانمندی هسته‌ای و برنامه موشکی ایران پرداخته شده است.

کلیدواژه‌ها


1. ابوالحسن شیرازی، حبیب الله، قربانی شیخ نشین، ارسلان و رضا سیمبر (1394)، سیاست و حکومت در خاورمیانه.تهران: سمت.

2. _________________ (1394)، «کالبد شکافی مذاکره هسته ای ایران و امریکا تا حصول برجام و تصویب قطعنامه 2231»، نشریه مطالعات روابط بین الملل، شماره 30،صص28-1.

3. _________________ و محمد رضا ابراهیمی (1395)، «تحلیلی بر عملکرد و مواضع لابی صهیونیست در قبال برجام»، نشریه تحقیقات جدید در علوم انسانی، شماره 11،صص166-149.

4. ارغوانی پیرسلامی، فریبرز و سحر پیرانخو (1396)،«تحول فناوری موشکی و راهبرد دفاعی- امنیتی جمهوری اسلامی ایران»، نشریه راهبرد، شماره 83،صص74-51. 5. ازغندی، علیرضا و مهدی آقاعلیخانی (1392)،«بررسی عوامل منطقه ای واگرایی در روابط ایران و عربستان (1390- 1384)»،نشریه سیاست، شماره 26،صص244-225. 6. اسدی، علی و مجید تهرانیان (1396)،صدایی که شنیده نشد: نگرش‌های اجتماعی- فرهنگی و توسعه نامتوازن در ایران گزارشی از یافته‌های طرح «آینده نگری»، چاپ 6، تهران: نشر نی. 7. افشین وفایی، محمد و پژمان فیروز بخش (1394)،یادداشت‌های روزانه محمد علی فروغی از سفر کنفرانس صلح پاریس دسامبر 1918- اوت 1920، تهران: نشر سخن. 8. امجد، محمد (1394)،سیاست و حکومت در ایالات متحده، چاپ 10، تهران: سمت. 9. بهمن، شعیب (1395)،«امکان و امتناع شکل گیری روابط راهبردی میان ایران و روسیه»،نشریه مطالعات راهبردی جهان اسلام، شماره 68،صص141-115. 10. ________ (1396)، «نقش نیروی قدس در حل بحران‌های غرب آسیا»،نشریه مطالعات راهبردی جهان اسلام، شماره 69،صص32-5. 11. پولاک، کنت ام (1388)،معمای ایران تعارض در روابط ایران و امریکا، ترجمه مهرداد صمیمی، تهران: نشر روشنگران و مطالعات زنان. 12. پـورخوش سعات، محمد (1394)، «نقش مهندسی افکار عمومی در امریکا بر روابط بین ایـران و امریکا»، نشریـه مطالعات عملیات روانی، شماره 43،صص141-121. 13. تخشید، محمدرضا و سید محمد علی علوی (1395)،«روابط ایران و امریکا: از گام‌های اعتماد ساز تا برخوردهای زورمدار»،نشریه اطلاعات سیاسی- اقتصادی، شماره 303،صص87-74. 14. جعفری موحد، حسین (1394)،«رابطه ایران با ایالات متحده امریکا، امکان یا امتناع؟»، نشریه سیاست خارجی، شماره 3،صص131-105. 15. حاتمی راد، منصور (1385)،«ژئوپولیتیک ایران»،نشریه پیام، شماره 81،صص154-147. 16. حیدری، غلامحسین (1384)، «ژئوپولیتیک فرهنگی یا ژئوکالچر»، نشریه ژئوپولیتیک، ویژه‌نامه‌ بهار 1384، صص116-93. 17. دارابی، وحید و حامد کاظمی (1395)، «بحران تقابل و موازنه قدرت در سیاست خارجی ایران و عربستان سعودی»،نشریه پژوهش ملل، شماره 15، صص19-1. 18. دهقانی فیروز آبادی، سید جلال (1394)،سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، چاپ 6، تهران: سمت. 19. ربیعی، ربیع (1362)، جغرافیای مفصل ایران، جلد اول، تهران: نشر اقبال 20. ربیعی، علی و فرناز احمدزاده نامور(1387)،«نظریه بازنمایی رسانه ای و تحلیل افکار عمومی متقابل امریکایی و ایرانی ها»،نشریه دانش سیاسی، شماره 8،صص62-37. 21. رحیم پور،علی(1381)، «تحولات ژئواستراتژیک درسده بیست ویکم وجایگاه منطقه ایران«، نشریه اطلاعات سیاسی اقتصادی. شماره‌ی 183 و 184،صص 61-48. 22. رضازاده ملک، رحیم (1350)،تاریخ روابط ایران و ممالک متحده امریکا، تهران: نشر کتابخانه طهوری. 23. رفیع، حسین (1387)، «دانشواره ژئوپولیتیک و ژئواستراتژی در دنیای اطلاعات (با تاکید بر مورد ایران)»،نشریه سیاست، شماره 7،صص116-95. 24. ساداتی نژاد، سید مهدی و افشین ترکارانی (1393)،«بررسی مناقشه انقلاب اسلامی ایران و امریکا در مباحث حقوق بشر براساس رهیافت رئالیسم و سازه انگاری»،نشریه پژوهش‌های انقلاب اسلامی، شماره 11،صص80-61. 25. ستوده، محمد (1380)،«سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران و ساختار نظام بین الملل». نشریه علوم سیاسی دانشگاه باقرالعلوم (ع)، شماره 16،صص180-161. 26. سلیمی، حسین (1388)، «رویکردی سازه انگارانه به زمینه‌های اجتماعی روابط ایران و امریکا»، نشریه علوم سیاسی، شماره 14، صص117-93. 27. سلیمی بنی، صادق (1381)، «منابع و نهادهای اثرگذار بر سیاست خارجی ایالات متحده»، نشریه اطلاعات سیاسی- اقتصادی، شماره 175 و 176، صص71-58. 28. سیف‌زاده، حسین (1389)، «دامنه رویکردی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی نسبت به امریکا از «رویاگرایی پیشدستانه» تا «واقع گرایی پیشگیرانه»»،نشریه سیاست، شماره 13،صص158-135. 29. عضدانلو، حمید و نجفعلی غلامی (1386)،«زبان سیاست»،نشریه بازتاب اندیشه، شماره 93،صص52-46. 30. علی اکبری، مرضیه (1395)،«بررسی تطبیقی تروریسم در سیاست جنایی ایران و امریکا»،نشریه مطالعات علوم سیاسی، حقوق و فقه، شماره 3، صص118-105. 31. علیزاده، علی اکبر (1388)،«ریشه‌های منازعه بین ایران و امریکا»،نشریه دین و سیاست، شماره 22-21،صص104-91. 32. علوی، سید یحیی و داریوش امیری (1395)،«نقش کنگره وزارت خزانه داری امریکا در اعمال تحریم‌های اقتصادی علیه جمهوری اسلامی ایران ( 2010-2014)»،نشریه رهیافت انقلاب اسلامی، شماره 34،صص94-71. 33. عنادی، مراد (1385)،«حزب دموکرات امریکا و جمهوری اسلامی ایران»،نشریه سیاست خارجی، سال 20، شماره 2،صص293-236. 34. غفاری، مسعود و شهروز شریعتی (1387)،«امکان سنجی گسترش روابط راهبردی ایران و چین از منظر نظریات اتحاد و همگرایی»، فصلنامه ژئوپلیتیک، شماره 11،صص95-75. 35. قاسمی، مصطفی (1388)،«جایگاه لابی یهود در سیاست گذاری‌های ایالات متحده امریکا»،نشریه مربیان، شماره 31،صص73-52. 36. قنبرلو، عبدالله (1387)، «مطالعات بین الملل: اسرائیل و استمرار تنش میان ایران و امریکا»، نشریه مطالعات راهبردی، شماره 39، صص164-135. 37. قوام، عبدالعلی (1372)، اصول سیاست خارجی و سیاست بین الملل، تهران: سمت. 38. کسروی، احمد (1363)، تاریخ مشروطه ایران، جلد دوم، چاپ 16،. تهران: موسسه انتشارات امیر کبیر. 39. گوهری مقدم، ابوذر و پوریا سرهنگ پور (1395)،«سیاست خارجی اتحادیه اروپا در قبال جمهوری اسلامی ایران، از رئالیسم تا تعامل سازنده»،نشریه جستارهای سیاسی معاصر، سال 7، شماره 1،صص68-53. 40. لب‌خنده، ابراهیم و حسین کریمی فرد (1395)،«کارکرد موسسات مطالعاتی در سیاست خارجی امریکا در قبال ایران»،نشریه پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، شماره 18،صص81-55. 41. مافی، همایون (1385)،«تاملی بر تحریم اقتصادی امریکا علیه ایران از منظر حقوق بین الملل»، نشریه پژوهشنامه حقوق و علوم سیاسی، شماره 1،صص84-59. 42. متقی، ابراهیم و مهدی فقیه (1392)،«نقش اتاق‌های فکر در تعامل با نهادهای تصمیم‌گیر راهبردی امریکا»،نشریه مطالعات امریکا، پیش شماره 9،صص40-5. 43. مجتهدزاده، پیروز (1379)،ایده‌های ژئوپولیتیک و واقعیت‌های ایران، تهران: نشر نی. 44. مجله الکترونیکی علمی تخصصی ایکد (1397)،«پیش درآمدی بر انقلاب صنعتی چهارم».قابل دسترسی در 05/05/1397. http://www.e-code.ir/چهارم-صنعتی-انقلاب-بر-درآمدی-پیش/ 45. مصلح زاده، مصطفی (1384)، «دموکراسی در ایران و دموکراسی در امریکا تحلیل ساختاری و تئوریک»، نشریه مطالعات انقلاب اسلامی، شماره 2،صص182-157. 46. مصلی نژاد، عباس (1395)، «سیاست گذاری موازنه منطقه ای در روابط ایران و عربستان»، نشریه سیاست، دوره 46، شماره 4،صص1087-1067. 47. منصوری، جواد (1382)،«چالش‌های امنیتی ایران و امریکا»،نشریه اندیشه انقلاب اسلامی، شماره 6،صص102-84. 48. موسویان، سید حسین (1394)،روایت بحران هسته‌ای ناگفته‌های یک دیپلماتیک، رحمن قهرمان‌پور، تهران: نشر تیسا. 49. ____________ (1393)،ایران و امریکا گذشته شکست خورده و مسیر آشتی، تهران: نشر تیسا. 50. موسوی شفائی، مسعود و فرزانه نقدی (1394)، «اقتصاد سیاسی بین المللی ایران در دوران پسا‌تحریم»، نشریه روابط خارجی، شماره 28، صص62-21. 51. میلسپو، آرتور (1370)، امریکایی‌ها در ایران (خاطرات جنگ جهانی دوم)،عبدالرضا هوشنگ مهدوی، تهران: نشر البرز. 52. مینایی، مهدی (1384)، «بررسی جایگاه و موقعیت ژئواکونومیک جمهوری اسلامی ایران و نقش آن در تامین و ارتقاء امنیت ملی»، نشریه جغرافیایی سرزمین، شماره 6، صص 23-13. 53. نیاکویی، سید امیر و علی قنادی (1396)،«سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران پس از برجام: تداوم موازنه سازی و هویت یابی انقلابی»،نشریه پژوهش‌های انقلاب اسلامی، شماره 215،صص257-219. 54. وثوقی، سعید ومسعود رضایی (1394)، «ملاحظات امریکایی ترکیه در روابط با ایران»،نشریه سیاست دفاعی، شماره 93،صص 230-189. ب: انگلیسی 55. Jesse, Eric, (2011),Forecasting the Future of Iran Implications for U.S. Strategy and Policy, Pardee Rand Graduate School. http://www.Rand.org/content/dam/rand-pubs/rgs-dissertations/2011/RAND-ROSP290.pdf. پیوست یک ابعاد و توصیف‌گرهای روابط ایران و امریکا ابعاد توصیف‌گر‌ها عوامل تاریخی نقش امریکا در کودتای سال 1332 نقش امریکا در حمایت همه جانبه از رژیم پهلوی نقش اشغال سفارت امریکا در ایران نقش اعمال تحریم‌های امریکا علیه ایران نقش امریکا در کودتای نوژه نقش حمله ی نظامی امریکا در ماجرای طبس نقش امریکا در حمله ی عراق به ایران دیپلماسی پنهان امریکا در ماجرای مک فارلین حمایت و کمک به جریان‌های معارض جمهوری اسلامی اعمال سیاست مهار دو جانبه قانون تحریم ایران نقش امریکا در تصویب قطعنامه‌های شورای امنیت عوامل جغرافیایی نقش جایگاه ژئوپولتیک ایران نقش جایگاه ژئواستراتژیک ایران نقش ژئواکونومیک ایران نقش ژئوکالچر ایران تأثیر جایگاه ایران در حلّ پرونده ی افغانستان تأثیر جایگاه ایران در حلّ پرونده ی عراق تأثیر جایگاه ایران در حلّ پرونده ی سوریه تأثیر جایگاه ایران در حلّ پرونده ی یمن تأثیر جایگاه ایران در رفع سایرمنازعات منطقه ای عوامل نظری نوع تعریف دو کشور از تروریسم شناسایی و حمایت از گروه‌های تروریستی چگونگی مبارزه با تروریسم نحوه ی تعریف دو کشور از حقوق بشر جایگاه حقوق بشر نسبت به حاکمیت و قوانین داخلی نحوه ی برخورد با موضوعات حقوق بشر آینده ی نظام سرمایه داری آینده ی جهانی سازی فرهنگ امریکایی رویکرد واقع‌گرا و عمل‌گرای ایالات متّحده نگاه استکبار ستیزی و حمایت ایران از مستضعفان جهان آینده ی اسلام سیاسی و انقلابی گری در جمهوری اسلامی آینده ی جهانی سازی فرهنگ اسلامی شیعی رویکرد ارزش‌گرای ایران نظام بین‌الملل و سایر کشورها جایگاه ایران در آینده ی نظام بین الملل جایگاه ایران در آینده ی ائتلاف‌های منطقه ای تأثیر روابط ایران با چین و روسیه بر آینده ی روابط با امریکا تأثیر روابط ایران با اتّحادیه ی اروپا بر آینده ی روابط با امریکا نقش اسرائیل نقش فلسطین نقش عربستان سعودی نقش کشور ترکیه نقش کشور مصر نقش سایر کشورهای منطقه در روابط ایران و امریکا نهادهای رسمی و غیر‌رسمی نقش ویژگی‌های فردی رهبران نقش اراده ی سیاسی رهبران نقش شجاعت تصمیم گیری در رهبران نقش وجود حسن نیت در گفتار و عمل رهبران نقش و جایگاه ساختار رهبری ایران بر آینده ی روابط نقش دولت امریکا نقش نهادهای نظامی امریکا نقش نهادهای سیاسی امریکا نقش نهادهای مالی و اقتصادی امریکا نقش دولت ایران نقش نهادهای نظامی ایران نقش نهادهای سیاسی ایران نقش اتاق‌های فکر نقش لابی ها نقش لابی ایپک نقش گروه‌های فشار و تندرو ایران عوامل اقتصادی تأثیر منابع نفت و گاز ایران آینده ی نیاز به انرژی فسیلی در جهان نیاز ایران به دستیابی به فنّاوری‌های نوین نیاز ایران به جذب سرمایه گذاری خارجی نیاز ایران به عادی سازی مبادلات پولی و مالی با نظام بین الملل عوامل فرهنگی اجتماعی ویژگی‌های خاصّ شخصیتی مردم ایران و امریکا ویژگی‌های خاصّ شخصیتی مردم امریکا نقش افکار عمومی ایران در شکل دهی به تصمیمات رهبران نقش افکار عمومی امریکا در شکل دهی به تصمیمات رهبران نقش روابط مردم با مردم در آینده ی روابط دو کشور توانمندی هسته‌ای و برنامه موشکی ایران برنامه‌های علمی و آموزشی مرتبط با حوزه ی توانمندی هسته‌ای ایران برنامه‌های اجرایی و عملیاتی مرتبط با حوزه ی توانمندی هسته‌ای ایران تحوّل در توافق برجام تحوّلات پسا برجام نحوه ی برخورد با برنامه‌های موشکی ایران آینده ی برنامه ی موشکی ایران احتمال حمله ی نظامی به تأسیسات هسته‌ای ایران