تحلیل تأثیر دالان زنگزور بر امنیت ملی ایران: رویکردی مبتنی بر واقع‌گرایی تدافعی در چارچوب مجموعه امنیتی قفقاز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه حقوق و علوم سیاسی، واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور، ایران.

10.22080/jpir.2026.30498.1491

چکیده

پروژه «دالان زنگزور» به‌مثابه یک متغیر ژئوپلیتیکی نوین، چالشی بنیادین برای امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران و معماری امنیتی قفقاز جنوبی محسوب می‌شود. این پژوهش با هدف تبیین ابعاد این تهدید و تحلیل الگوی واکنش ایران، با رویکردی کیفی و روش توصیفی-تحلیلی تدوین شده است. چارچوب نظری تحقیق بر ترکیبی از واقع‌گرایی تدافعی برای تحلیل رفتار دولت‌ها در مواجهه با تهدید و نظریه مجموعه امنیتی منطقه‌ای (RSCT) برای درک پویا‌یی‌های درهم‌تنیده امنیتی در قفقاز استوار است. فرضیه اصلی این است که تلاش تجدیدنظرطلبانه محور باکو-آنکارا برای تحمیل یک کریدور برون‌مرزی و تغییر مرزهای شناخته‌شده بین‌المللی (متغیر مستقل)، که وضع موجود و موازنه قوای منطقه‌ای را به چالش می‌کشد، یک معمای امنیتی حاد برای ایران به عنوان یک قدرت حافظ وضع موجود ایجاد کرده و این کشور را به اتخاذ یک راهبرد موازنه‌بخش چندوجهی (متغیر وابسته) سوق داده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که این متغیر مستقل، تأثیری مستقیم و معنادار بر متغیر وابسته داشته است. واکنش ایران، که در چارچوب واقع‌گرایی تدافعی کاملاً عقلانی ارزیابی می‌شود، در سه سطح قابل تحلیل است: موازنه‌سازی داخلی (نمایش قدرت نظامی و برگزاری رزمایش‌های هدفمند)، موازنه‌سازی خارجی (تقویت ائتلاف با قدرت‌های مخالف دالان مانند ارمنستان و هند) و موازنه‌سازی ژئواکونومیک (ارائه کریدورهای جایگزین مانند کریدور ارس و تضعیف جذابیت اقتصادی زنگزور). این پژوهش در نهایت استدلال می‌کند که راهبرد ایران نه تهاجمی، بلکه اقدامی پیشگیرانه و دفاعی برای جلوگیری از محاصره ژئوپلیتیکی، حراست از تمامیت ارضی خود و شریکش ارمنستان و حفظ نفوذ تاریخی و منافع حیاتی خود در مجموعه امنیتی پیچیده قفقاز است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار