دانشیار گروه علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.
10.22080/jpir.2026.32621.1621
چکیده
گذار ژئوپلیتیکی نظام انرژی جهانی، با تشدید رقابت قدرتهای بزرگ، بیثباتی بازارهای انرژی، تحولات ژئوپلیتیکی مناطق تولیدکننده و شتابگیری گذار انرژی، معادلات امنیت انرژی دولتها را دستخوش تغییر کرده است. هند بهعنوان یکی از اقتصادهای بزرگ و رو به رشد جهان، به دلیل افزایش شتابان تقاضای انرژی و وابستگی قابلتوجه به واردات نفت، گاز و زغالسنگ، در برابر این تحولات با مجموعهای همزمان از فرصتها و چالشهای راهبردی مواجه است. از همینرو، پرسش اصلی پژوهش آن است که «گذار ژئوپلیتیکی نظام انرژی جهانی چه تأثیری بر امنیت انرژی هند دارد؟». فرضیه پژوهش بر این مبنا استوار است که «این گذار، ضمن فراهمکردن فرصتهایی برای تنوعبخشی به منابع و شرکای انرژی و افزایش قدرت چانهزنی هند، آسیبپذیریهای ژئوپلیتیکی و ژئواکونومیکی جدیدی نیز ایجاد کرده است». پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از روش گردآوری کتابخانهای و اینترنتی انجام شده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که رقابت راهبردی آمریکا و چین، روابط انرژی هند با روسیه، وابستگی ساختاری به منابع خاورمیانه و آسیبپذیری مسیرهای انتقال انرژی، مهمترین عوامل مؤثر بر امنیت انرژی این کشور هستند. بر این اساس، تنوعبخشی به منابع و شرکای تأمین، تقویت دیپلماسی انرژی، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر و هستهای و سرمایهگذاری در فناوریهای پاک، ارکان اصلی افزایش تابآوری راهبردی و کاهش آسیبپذیری انرژی هند در نظم در حال تحول جهانی محسوب میشوند.
)