الگویابی راهبردی در حکمرانی بازی‌های رایانه‌ای؛ مطالعۀ تطبیقی الگوهای جهانی و پیامدهای سیاستی برای جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه سیاست‌گذاری عمومی و اقتصاد سیاسی، دانشکده حقوق و علوم‌سیاسی، دانشگاه علامه‌طباطبایی، تهران، ایران.

2 استادیار و عضو هیئت علمی دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران.

3 استادیار و عضو هیئت علمی دانشگاه مازندران, مازندران، ایران.

4 دانش‌آموخته کارشناسی‌ارشد سیاست‌گذاری‌عمومی، دانشکده حقوق و علوم‌سیاسی، دانشگاه علامه‌طباطبایی، تهران، ایران.

10.22080/jpir.2026.31105.1536

چکیده

در نظم نوین دیجیتال، بازی‌های رایانه‌ای از یک ابزار صرفاً سرگرمی فراتر رفته و به مؤلفه‌ای راهبردی در اقتصاد دیجیتال، امنیت فرهنگی، امنیت ملی و قدرت نرم تبدیل شده‌اند. این پژوهش با هدف بررسی تطبیقی الگوهای حکمرانی و تنظیم‌گری بازی‌های رایانه‌ای در چین، آمریکا، ترکیه، امارات متحده عربی و ایران انجام شده است. سؤال اصلی پژوهش این است که الگوی مطلوب سیاست‌گذاری امنیتی و تنظیم‌گری بازی‌های رایانه‌ای برای جمهوری اسلامی ایران، با توجه به تجربیات جهانی و اقتضائات بومی، چگونه باید صورت‌بندی شود؟ پژوهش با رویکرد کیفی و روش مقایسه متمرکز ساختاریافته، بر تحلیل اسناد، قوانین، سیاست‌های رسمی، ساختارهای نهادی و منابع علمی و صنعتی استوار است. چارچوب نظری پژوهش از تلفیق حکمرانی دیجیتال، نظریه امنیتی‌سازی مکتب کپنهاگ و نظریه قدرت نرم جوزف نای شکل گرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد الگوهای حکمرانی کشورهای مورد مطالعه دارای واگرایی راهبردی‌اند؛ چین الگویی امنیت‌محور و متمرکز، آمریکا بازارمحور و خودتنظیم، ترکیه هیبریدی و امارات توسعه‌محور است. در مقابل، ایران با «نیمه‌حکمرانی نامتوازن» ناشی از تشتت نهادی و غلبه رویکردهای محدودکننده مواجه است. نتیجه پژوهش بر گذار به الگوی حکمرانی متوازن تأکید دارد که امنیت فرهنگی، توسعه اقتصادی و قدرت نرم را به‌صورت هم‎افزا مدیریت کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  • الف- فارسی

    • بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای (1400). «آمار جالب از تعداد گیمرها در کشور / هزینه ۱۹ میلیاردی بازیکنان ایرانی در سال ۱۴۰۰»، قابل دسترسی در: https://www.eghtesadonline.com/fa/news/699718/
    • بودریار، ژان. (1389)، جامعۀ مصرفی: اسطوره‌ها و ساختارها، ترجمۀ پیروز ایزدی: نشر ثالث.
    • حسینی، محمد؛ حداد، غلامرضا. (1403)، «آسیب‌شناسی سیاست‌گذاری بازی‌های رایانه‌ای در قوانین بالادستی ایران از منظر ذی‌نفعان»، تهران: هفتمین همایش بین‌المللی تحقیقات بازی‌های دیجیتال.
    • زهدی، یعقوب؛ کلانتری، فتح‎الله. (1395)، «واکاوی رویکرد‌های جنگ آینده»، تهران: ستاد فرماندهی.
    • شمسی، میترا؛ جلالی، یاسر. (1392)، «وضعیت بازی‌های رایانه‌ای در ایران و جهان سیاست‌ها، رویکردها و سازمان‌های دست‌اندرکار»، مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی. 4(10)، 161-193.
    • عالی، محمدباقر؛ غضنفری، مهدی؛ پورصادق، ناصر؛ پورعزت، علی‎اصغر. (1403)، تعریف حکمرانی (فراترکیب چیستی حکمرانی)، فصل­نامۀ علمی حکمرانی متعالی، 5(2)، 89-63.
    • مرکز تحقیقات بازی‌های دیجیتال (دایرک)، (1401) «نمای باز 1400: شاخص‌ترین اطلاعات مصرف بازی‌های دیجیتال در ایران.» قابل دسترسی در:  https://direc.ircg.ir
    • هداوند، مهدی؛ جم، فرهاد. (1400). مفهوم دولت تنظیم‌گر: تحلیل تنظیم‌گری به‌مثابه ابزار حکمرانی. راهبرد، 30(99)، 227-266.

    ب- انگلیسی

    • Akdeniz, Y. (2010). Report of the OSCE Representative on Freedom of the Media on Turkey and Internet Censorship. Organization for Security and Co-operation in Europe, Office of the Representative on Freedom of the Media. Available in: https://rfom.osce.org/sites/default/files/f/documents/a/d/41091.pdf
    • Baldwin, R., M. Cave and M. Lodge (2012), Understanding Regulation: Theory, Strategy, and Practice, 2nd ed, Oxford: Oxford University Press.
    • Bogost, I. (2007). Persuasive Games: The Expressive Power of Videogames. Cambridge, MA: MIT Press.
    • Brown v. Entertainment Merchants Association, 564 U.S. 786 (2011). https://tile.loc.gov/storage-services/service/ll/usrep/usrep564/usrep564786/usrep564786.pdf
    • Buzan, B., O. Wæver and J. de Wilde (1998), Security: A New Framework for Analysis, Boulder: Lynne Rienner Publishers.
    • Creemers, R. (2017). Cyber China: Upgrading propaganda, public opinion work and social management for the twenty-first century. Journal of Contemporary China, 26(103), 85–100. https://doi.org/10.1080/10670564.2016.1206281
    • DeNardis, L. (2020), The Internet in everything: Freedom and security in a world with no off switch, New Haven: Yale University Press.
    • Dunleavy, P., Margetts, H., Bastow, S., & Tinkler, J. (2006). Digital era governance: IT corporations, the state, and e-government. Oxford University Press.
    • Dyer-Witheford, N., & de Peuter, G. (2009). Games of empire: Global capitalism and video games. Minnesota: University of Minnesota Press.
    • Entertainment Software Rating Board. (2024). About the ESRB rating system. https://www.esrb.org
    • European Commission for Democracy through Law (Venice Commission). (2016). Turkey: Opinion on Law No. 5651 on Regulation of Publications on the Internet and Combating Crimes Committed by Means of Such Publication (“The Internet Law”). Opinion No. CDL-AD(2016)011. Council of Europe. Available in: file:///C:/Users/ASUS/Downloads/CDL-AD(2016)011-e.pdf
    • Farrell, H., & Newman, A. L. (2019). Weaponized interdependence: How global economic networks shape state coercion. International Security, 44(1), 42–79. https://doi.org/10.1162/isec_a_00351
    • Federal Decree-Law No. 45 of 2021 on the Protection of Personal Data. (2021). UAE Legislation. Available in: https://www.uaelegislation.gov.ae/en/legislations/1972/download.
    • Flick, U. (2018). An introduction to qualitative research (6th ed.). New York: SAGE Publications.
    • Foucault, M. (1978). The history of sexuality: Volume 1: An introduction (R. Hurley, Trans.). New York: Pantheon Books.
    • (2023). General Commercial Gaming Regulatory Authority. Available in: https://www.gcgra.gov.ae/en/
    • George, A. L., & Bennett, A. (2005). Case studies and theory development in the social sciences. Massachusetts: MIT Press.
    • Hoffman, F. G. (2007). Conflict in the 21st Century: The Rise of Hybrid Wars. Arlington: Potomac Institute for Policy Studies.
    • Jin, D. Y. (2015). Digital platforms, imperialism and political culture. New York:
    • Küzeci, E. (2020). Kişisel Verilerin Korunması (5th ed.). Turkey: Turhan Kitabevi.
    • (2023). Global games market report 2023. Newzoo. https://newzoo.com
    • Nye, J. S., Jr. (2004). Soft power: The means to success in world politics. PublicAffairs.
    • Nye, J. S., Jr. (2011). The future of power. PublicAffairs.
    • Shen, H. (2018). Building a digital silk road? Situating the internet in China’s Belt and Road Initiative. International Journal of Communication, 12, 2683–2701.
    • Tushnet, M. (2018). Advanced introduction to freedom of expression. Cheltenham: Edward Elgar Publishing.
    • (2024). twofour54 Abu Dhabi. Available in: https://www.twofour54.com
    • UAE Government. (2024). Digital economy. https://u.ae/en/about-the-uae/strategies-initiatives-and-awards/strategies-plans-and-visions/finance-and-economy/digital-economy-strategy
    • Wade, R. (1990). Governing the market: Economic theory and the role of government in East Asian industrialization. Princeton: Princeton University Press.
    • Zuboff, S. (2019). The age of surveillance capitalism: The fight for a human future at the new frontier of power. New York: PublicAffairs.