تعقیب جنایات جنگی در فضای سایبری؛ مطالعه تطبیقی میان حقوق بین‌الملل بشردوستانه و حقوق سایبری ایالات متحده و روسیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری روابط بین الملل، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اهواز، اهواز، ایران.

2 استادیار گروه حقوق بین‌الملل و مطالعات جهانی، دانشگاه شانگهای، شانگهای، چین.

3 دانشجوی دکتری، گروه حقوق بین‌الملل و مطالعات جهانی، دانشگاه شانگهای، شانگهای، چین.

4 دکتری علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

10.22080/jpir.2025.30542.1496

چکیده

گسترش فناوری‌های نوین و وابستگی روزافزون دولت‌ها به فضای مجازی، بهره‌گیری از ابزارهای سایبری در درگیری‌های مسلحانه را به مسئله‌ای اساسی در حقوق بین‌الملل تبدیل کرده است. عملیات‌های سایبری می‌توانند آثاری ویرانگر مشابه حملات متعارف داشته باشند، اما جایگاه آن‌ها در چارچوب حقوق بین‌الملل بشردوستانه همچنان مبهم است. این پژوهش با هدف تحلیل قابلیت اعمال قواعد حقوق بین‌الملل بشردوستانه بر عملیات‌های سایبری و مقایسه دیدگاه‌های حقوقی ایالات متحده و روسیه، بررسی می‌کند که آیا این حقوق ظرفیت لازم برای شناسایی و تعقیب جنایات جنگی در فضای سایبری را دارد. پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی، رویکرد تطبیقی و با بهره‌گیری از نظریه رئالیسم نو انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که قواعد موجود حقوق بشردوستانه قابلیت تفسیر برای پوشش عملیات‌های سایبری را دارند؛ بااین‌حال، نبود اجماع درباره تعریف «حمله مسلحانه سایبری»، فقدان سازوکارهای دقیق انتساب و تعارض منافع قدرت‌های بزرگ، مانع تحقق مسئولیت کیفری بین‌المللی می‌شود. در این میان، ایالات متحده از تفسیر توسعه‌گرایانه و روسیه از رویکردی محدود و مبتنی بر حاکمیت ملی حمایت می‌کند. بنابراین، ایجاد سازوکارهای بین‌المللی ویژه برای شفاف‌سازی قواعد رفتاری جنگ سایبری و تقویت همکاری دولت‌ها، برای تحقق عدالت کیفری در این حوزه ضروری است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

مراجع

  • Bassett, L. (2024). Silicon Shadow: The Influence of Big Tech in Russo-Ukrainian Cyber Warfare. Journal of Transnational Law, (8), 76-94.
  • Biggio, G. (2025). Regulating non‑kinetic effects of cyber operations: the ‘Loss of Battlefield’ paradigm. Journal of Conflict & Security Law, 30(2), 241- 278.
  • Bobenrieth, E. (2025). US military legal doctrine and the emerging wartime cyber environment. International Review of the Red Cross, 38(3), 57-80.
  • Carlin, J., & Dempsey, J. (2024). Cybersecurity Law Fundamentals. NewYork: Columbia University Press.
  • Clarkson, J. (2025). The Rousseauian roots of neorealism. Journal of Review of International Studies, 48(1), 629-650.
  • Coble, K. (2025). A US perspective on special operations and the law of armed conflict. International Review of the Red Cross, 38(4), 289-311.
  • Dedy, M. (2025). The evolution of cyber law: Protecting privacy and security in the digital age. Journal of Information Systems Engineering and Management, 10(5), 307-332.
  • Efrony, D. (2024). Enhancing accountability in cyberspace through a three‑pillar model. U.S. Naval War College International Law Studies, 24(1), 1-27.
  • Grib, V. G., & Kudra, A. S. (2024). On Some Problems of Ownership of Rights to the Results of the Work of Artificial Intelligence Systems (Russia & foreign countries). Eurasian Law Journal, 194(7), 23-48.
  • Joshi, A. (2025). Key US cyber law expires, and other cybersecurity news. World Economic Forum. Berkeley: University of California Press.
  • Kolodii, R. (2024). Unpacking Russia’s Cyber-Incident Response. Journal of Security Studies, 33(4), 640-669.
  • Kosseff, J. (2025). Cybersecurity Law (4th ed.).  New Jersey: John Wiley & Sons.
  • Lee, J. (2024). Autonomous weapons, war crimes, and accountability. North Carolina Journal of International Law, 18(2), 1-25.
  • Lin, L. S. (2025). Organisational challenges in US law enforcement’s response to AI‑driven cybercrime and deepfake fraud. Laws, 14(4), 98-124.
  • Mel’nik, S. S. (2024). Legal regulation of cyber‑extremism and cyber‑terrorism: challenges and opportunities. Journal of Nizhny Novgorod Academy of the Ministry of Internal Affairs of Russia, 1, 187‑210.
  • Melella, C., Ferazza, F., and Mersinas, K. (2024). Disjointed Cyber Warfare: Internal Conflicts among Russian Intelligence Agencies. Journal of Applied Cybersecurity & Internet Governance, 14(2), 1-21.
  • Orr, Z. R. (2024). Addressing unlawful cyber operations in armed conflict through human rights bodies instead of the International Criminal Court. Journal of Transnational Law, (57), 468-492.
  • Parmaar, S. (2024). The Cyberwar Between Russia and Ukraine: Impacts and Implications. Journal of Global Law Review, 28(1), 1-19.
  • Pavlikova, M. P. (2024). Russian Active Measures in Cyberspace through the Lens of Security Sectors. Politicke Vedy, 25(4), 50-76.
  • Polinder, S. (2025). Towards A New Christian Political Realism: The Amsterdam School of Philosophy and the Role of Religion in International Relations. London: Routledge.
  • Sambaluk, N. M. (2024). Weaponizing Cyberspace: Inside Russia’s Hostile Activities. London: Bloomsbury Academic.
  • Sarkar, G., & Shukla, S. (2025). Cyber slavery infrastructures: A socio‑technical study of forced criminality in transnational cybercrime. New Jersey: Princeton University Press.
  • Shtodina, D. D. (2025). United Nations Convention against Cybercrime, 2024 – the Outcome of “Cyber Compromise”? Moscow Journal of International Law, 1(4), 110‑124.
  • Tabak, M. (2025). Realism in International Relations: The Making of a Disarrayed Tradition. London: Palgrave Macmillan.
  • Tokarev, A. M. (2024). Legal regulation of deepfake technologies in the Russian Federation. Eurasian Law Journal, 26(4), 663-689.
  • Trahan, J. (2025). Cyber operations and the crime of aggression. Case Western Reserve. Journal of International Law, 22(3), 1-23.
  • Tsakanyan, V. (2025). Russia’s Escalating Digital Iron Curtain: New Data Laws and Their Geopolitical Fallout. Center for Cyber Diplomacy and International Security. Oxford Journal of Legal Studies, 36(1), 1-23.
  • Williams, M. J., Hutto, J. W., & Dogra, A. P. (2025). Realism; In Understanding International Security: Theory and Practice. London: Cambridge University Press.
  • Yakovleva, A. V. (2024). Cybersecurity and its Legal Regulation (Foreign and Russian Experience). Journal of Sociopolitical Sciences, 11(4), 381-403.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار