امکان شناسایی و تعقیب جنایات جنگی در فضای سایبری؛ مطالعه تطبیقی میان حقوق بین‌الملل بشردوستانه و حقوق سایبری ایالات متحده و روسیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری روابط بین الملل، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اهواز، اهواز، ایران.

2 استادیار گروه حقوق بین‌الملل و مطالعات جهانی، دانشگاه شانگهای، شانگهای، چین.

3 دانشجوی دکتری، گروه حقوق بین‌الملل و مطالعات جهانی، دانشگاه شانگهای، شانگهای، چین.

4 دکتری علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

10.22080/jpir.2025.30542.1496

چکیده

هدف نویسندگان در پژوهش حاضر تحلیل قابلیت اعمال قواعد حقوق بین‌الملل بشردوستانه بر عملیات‌های سایبری و مقایسه دیدگاه‌های حقوقی ایالات متحده و روسیه در این زمینه است. سؤال اصلی پژوهش عبارت است از: «آیا حقوق بین‌الملل بشردوستانه ظرفیت لازم برای شناسایی و تعقیب جنایات جنگی ارتکاب‌یافته در فضای سایبری را داراست؟» فرضیة پژوهش دلالت بر این موضوع دارد که اصول بنیادین حقوق بین‌الملل بشردوستانه، به‌ویژه اصول تمایز، تناسب و ضرورت نظامی، قابلیت اعمال بر عملیات‌های سایبری را دارند، اما اختلاف دیدگاه میان دولت‌ها مانع تحقق پاسخگویی مؤثر است. یافته‌های پژوهش با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد تطبیقی (روش گردآوری داده‌ها منابع کتابخانه‌ای، اسناد بین‌المللی و رویه‌های رسمی دولت‌ها بوده است) و نظریه «رئالیسم نو» در روابط بین‌الملل (بدین معنا که رقابت قدرت‌های بزرگ در عرصه سایبری موجب مقاومت در برابر نهادینه‌سازی قواعد الزام‌آور بین‌المللی می‌شود) نشان داد که اگرچه قواعد موجود حقوق بشردوستانه قابلیت تفسیر برای پوشش عملیات‌های سایبری را دارند، اما نبود اجماع بر سر تعریف «حمله مسلحانه سایبری»، فقدان سازوکارهای انتساب دقیق، و تضاد منافع قدرت‌های بزرگ، مانع تحقق مسئولیت کیفری بین‌المللی است. افزون بر این، هرچند ایالات متحده تمایل به تفسیر توسعه‌گرایانه دارد، روسیه رویکردی محدود و مبتنی بر حاکمیت ملی اتخاذ کرده است. بنابراین، ایجاد سازوکارهای بین‌المللی خاص برای شفاف‌سازی قواعد رفتاری در جنگ‌های سایبری و تقویت همکاری میان دولت‌ها، شرط لازم برای تحقق عدالت کیفری در این حوزه است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات