1
استادیار و عضو هیئت علمی گروه غرب آسیا دانشکده مطالعات جهان، دانشگاه تهران
2
دانشگاه علامه طباطبایی
10.22080/jpir.2026.31593.1571
چکیده
مساله فلسطین یکی از پیچیدهترین و قدیمیترین مسائل حل نشده نظام بینالملل است که راهحلهای سیاسی زیادی از جمله راهحل دو دولتی، کنفدراسیون اسرائیل-فلسطین، دولت واحد دموکراتیک، گزینه اردنی و طرح ترامپ موسوم به طرح صلح برای موفقیت، برای حل آن ارائه شده اما هیچ یک تا به امروز اثربخش نبوده است؛ه نظر میرسد که شاید در فضای متاثر از پیمانهای صلح ابراهیمی و به ویژه عادیسازی احتمالی عربستان و اسرائیل امیدی به احیای مساله فلسطین در دستور کار سیاست خارجی اسرائیل باشد؛ اما با وقوع 7 اکتبر و فضای امنیتی متاثر از آن اسرائیل این مساله را به طور کامل از دستور کار خارج کرد و در حال حاضر گفتمان الحاق کامل کرانهباختری و حتی نوار غزه به گوش میرسد. این نوشتار در پی پاسخ به این سوال است که چه عواملی منجر به خروج مسأله فلسطین از دستور کار سیاست خارجی اسرائیل شد؟ در پاسخ به این سوال باید گفت که همبیشی سه مولفه رشد جریان راستگرا و گفتمان آن در اسرائیل به ویژه پس از ترور اسحاق رابین در سطح واحد، وقوع نبردهای دنبالهدار بین فلسطین و اسرائیل که عملیات طوفانالاقصی ظهور و بروز اخیر این تنش تاریخی بود و از یک سو منجر به شکلگیری جبهه چندعرصهای بر ضد اسرائیل در سطح منطقه و از سوی دیگر باعث برجسته شدن گفتمان دولتی شدن فلسطین در سطح نظام بینالمللی شد، در یک تاثیر چند لایه منجر به خروج مسأله فلسطین از دستور کار سیاست خارجی اسرائیل شده است.
بیات، ناصر (1379)، «جریانهای سیاسی و سیاست خارجی اسرائیل»، فصلنامۀ مطالعات خاورمیانه، 7(2): 82-37.
پناهی، زهره (1403)، «بحران فلسطین و مسألۀ حق تعیین سرنوشت»، بحرانپژوهی جهان اسلام، 11(1): 207-187.
تابع افشار، ساناز و کیهان برزگر (1396)، «رئالیسم نئوکلاسیک و سیاست خارجی آمریکا؛ تحلیلی نظری بر فهم سیاست خارجی ایالات متحده»، فصلنامۀ علمی رهیافتهای سیاسی و بینالمللی، 8(1): 70-42.
جودکی، حسین و علی فلاحی سیفالدین (1397)، «تشریح محورهای منازعه بین اسرائیل و فلسطین»، مجلۀ بینالمللی پژوهش ملل، 4(39): 16-1.
حاج زرگرباشی، سید روحالله و حمیدرضا جوادی قلعه (1404)، «امنیتیسازی بهمثابه ابزار هویتساز در دولت یهود؛ گفتمانها و فرآیندها»، فصلنامۀ مطالعات بینالمللی، 22(3): 49-27.
حقشناس، محمدرضا (1392)، «واقعگرایی نئوکلاسیک: از سیاست بینالملل تا سیاست خارجی»، نشریۀ سیاست خارجی، 27(3): 678-659.
حکیمزاده، رضوان و سید موسی علیزاده طباطبایی (1390)، «موانع و چالشهای عمده در روند گفتگوهای سازش بین فلسطین و اسرائیل»، فصلنامۀ مطالعات منطقهای: اسرائیلشناسی- آمریکاشناسی، 13(2): 32-1.
رشیدی، احمد (1379)، «روند صلح اسلو و موانع شکلگیری دولت مستقل فلسطین»، فصلنامۀ مطالعات خاورمیانه، 7(4): 47-58.
ساجدی، امیر (1399)، «تحلیل مؤلفههای تأثیرگذار بر منازعۀ فلسطین-اسرائیل و معامله قرن»، فصلنامۀ علمی سیاست جهانی، 9(3): 230-205.
قاسمی، فرهاد (۱۳۹۹)، مقدمهای بر روابط بینالملل، تهران: نشر میزان.
قوام، سید عبدالعلی (۱۴۰۰)، نظریهها و رویکردهای روابط بینالملل، تهران: نشر سمت.
مرکز مطالعات سیاسی و بینالمللی (1402)، «دلایل شکلگیری طوفان الاقصی و مسیر آیندۀ آن»، قابل دسترسی در: https://ipis.ir/portal/newsview/732178. (تاریخ دسترسی: 31/02/1405)
نوری، علیرضا و حیدرعلی مسعودی (1404)، «دفاع تهاجمی روسیه در جنگ 2022 اوکراین؛ ماهیت و چالشها»، فصلنامۀ ژئوپلیتیک، 21(1): 142-112.
ب- انگلیسی
Abensour, Gabriel, (2023), Masortim and Masortiyut in Israel, The Jewish People Policy Institute.
Arnaout, Abdel Raouf and Betul Yilmaz (2025), Israel plans to annex 82% of occupied West Bank, far-right minister says, https://www.aa.com.tr/en/middle-east/israel-plans-to-annex-82-of-occupied-west-bank-far-right-minister-says/3677332
Cohen, Amy. (1998). From Jewish Nationalism to Political Messianism 1860-1974. Rutgers College.
Efron, Shira and Evan Gottesman (2024), In Search of a Viable Option: Evaluating Outcomes to the Israeli-Palestinian Conflict, Israel Policy Forum.
Hartung, William (2025), U.S. Military Aid and Arms Transfers to Israel, Brown University, 1-10. https://costsofwar.watson.brown.edu/sites/default/files/2025-10/U.S.-Military-Aid-to-Israel_Hartung_Costs-of-War-Quincy_Oct-7-2025.pdf
Hellinger, Moshe (2008), “Political Theology in the Thought of Merkaz HaRav Yeshiva and it’s Profound Influence on Israeli Politics and Society Since 1967”, Totalitarian Movements & Political Religions, 1-37. DOI: 10.1080/14690760802436167
Hershkowitz, Isaac, Hellinger, Moshe and Bernard Susser (2018), Religious Zionism and the Settlement Project: Ideology, Politics, and Civil Disobedience, Albany: State University of New York.
Klein, Betsy and Lex Harvey (2025), “Trump suggests his plan for Gaza Strip is to ‘clean out the whole thing”, https://edition.cnn.com/2025/01/25/politics/trump-gaza-strip-jordan-egypt
Klein, Menachem (2025), “How Israeli society became genocidal: the policies, the language and the dehumanisation of the Palestinian people”, https://britainpalestineproject.org/how-israeli-society-became-genocidal-the-policies-the-language-and-the-dehumanisation-of-the-palestinian-people/
Landler, Mark (2017), “Trump Recognizes Jerusalem as Israels Capital and Orders US Embassy to Move”, https://www.nytimes.com/2017/12/06/world/middleeast/trump-jerusalem-israel-capital.html
Levy, David and Shay Shabtai (2023), “Israel’s Move to US CENTCOM is Transformational”, https://www.jewishpolicycenter.org/2023/04/04/israels-move-to-us-centcom-is-transformational/
Lintl, Peter (2016), “The Dynamics of a Right-wing Coalition”, https://d-nb.info/1318885922/34
Middle East eye (2025), “Israel's Ben Gvir: 'We need to annex as much territory in Gaza as possible”, https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/israels-ben-gvir-we-need-annex-much-territory-gaza-possible
Nichols, Michelle, Slattery, Gram and Dawoud Abu Alkas (2025), “At the UN, Trump condemns moves to recognise Palestinian state”, https://www.reuters.com/world/asia-pacific/recognition-palestinian-state-offers-no-relief-traumatised-gazans-2025-09-23/
Reuters (2025), “Israeli Foreign Minister Saar says there will not be a Palestinian state”, https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-foreign-minister-saar-says-there-will-not-be-palestinian-state-2025-08-27/
RFI (2025), “Israel slams French plan to recognise Palestinian state as a 'prize for terror”, https://www.rfi.fr/en/international/20250410-israel-slams-french-plan-to-recognise-palestinian-state-as-a-prize-for-terror
Rosner, Shmuel (2021), “Who is a traditionalist? Perhaps one could say that someone who does not seek controversy and conflict”, https://www.kan.org.il/Item/?itemId=119005
Rubin, Bentzi (2022), “Gantz: I am a centrist with a right-wing security agenda. Two states? Unrealistic”, https://www.srugim.co.il/724085
Samson, David and Tzvi Fishman (1995), “The Teachings of HaRav Avraham Yitzhak HaCohen Kook”, Jerusalem: Torat Eretz Yisrael Publication.
Sasson, Ted, Eilam, Shahar and Derek Lief (2024), “How Israel Should Respond to Pro-Palestinian Protests on US Campuses”, https://www.inss.org.il/wp-content/uploads/2024/10/special-publication-271024.pdf
Shalev, Tal (2025), “Israel weighs West Bank annexation over Western nations’ recognition of Palestinian state”, https://edition.cnn.com/2025/09/01/middleeast/israel-west-bank-annexation-palestinian-state-intl
Sharon, Jeremy (2024), “Ben Gvir calls to ‘encourage emigration,’ resettle Gaza at ultra-nationalist rally”, https://www.timesofisrael.com/ben-gvir-calls-to-encourage-emigration-resettle-gaza-at-ultra-nationalist-rally/
Shilon, Avi (2018), “1977: The Mahapakh: Its Causes and Implications for Contemporary Israeli Politics”, Jewish Quarterly Review, Vol. 108, No. 4. pp. 545-550.
The Times of Israel (2015), “Netanyahu: No Palestinian state on my watch”, https://www.timesofisrael.com/netanyahu-no-palestinian-state-under-my-watch/
Yates, Joshua (2012), “Haredim vs. Secular: Israel’s Internal Culture War and the Fight for Israeli Identity”, Levitt Fellowship Research (Hamilton College).
אייכנר, איתמר ובן ארי, ליאור (24, ספטמבר 2025), המענה של נתניהו באו"ם, "הפגישה הכי חשובה" והדיווח: "תוכנית לסיום המלחמה תוצג היום", https://www.ynet.co.il/news/article/s1e115vz3xl
בר-יוסף, אורי (2025). בין שני כישלונות: הפתעת יום הכיפורים 1973והפתעת 7 באוקטובר 2023, מערכות בית התוכן המקצועי של צה"ל לצבא ולביטחון לאומי, https://www.intelligence-research.org.il/editor/assets/Intelligence-in-october-seventh-uri-bar-joseph.pdf
הופמן, תמי (23, אפריל 2025), בין יום השואה לשבעה באוקטובר, https://www.idi.org.il/articles/59137
הכהן, גרשון (2025) , "מדינה פלסטינית היא איום גדול יותר מהגרעין האיראני", https://www.makorrishon.co.il/news/settlement/article/166111
הכנסת (20, אוגוסט 2025), תוצאות הבחירות מראשיתן ועד היום, https://main.knesset.gov.il/mk/elections/pages/default.aspx
זיתון, יואב ואזולאי, מורן (06, פברואר 2025), המדינות האירופיות שכ"ץ דורש שיאפשרו "כניסת כל עזתי לשטחן" - והתגובות שלהן, https://www.ynet.co.il/news/article/rktkwr11kkl
חדשות הכנסת. (18, יולי 2024). ברוב של 68 חברי כנסת: מליאת הכנסת הצביעה בעד הצהרה הקובעת כי כנסת ישראל מתנגדת להקמת מדינה פלסטינית, https://main.knesset.gov.il/news/pressreleases/pages/press18072024.aspx
מלאך, גלעד וכהנר, לי (2024). שנתון החברה החרדית בישראל, ירושלים, המכון הישראלי לדמוקרטיה.
ענבי, אור, קפלן, ירון וספוז'ניקוב, אינה אורלי (2022). מדד הדמוקרטיה הישראלית, ירושלים, המכון הישראלי לדמוקרטיה.
פריד, שילה. (18, יולי 2024). הכנסת אישרה את עמדתה נגד הקמת מדינה פלסטינית ממערב לירדן, ידעות אחרונות, https://www.ynet.co.il/news/article/h1syyhbda
רוזנצוייג, אסף, ליפקין, ספיר ורביד, וברק (23, ספטמבר 2025), שורת מדינות הכירו במדינה פלסטינית באו"ם, בריטניה התנתה: חדלו את התשלום למחבלים, https://www.mako.co.il/news-world/2025_q3/Article-a43138e84327991027.htm
)