جایگاه دیپلماسی شهری در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران (مطالعه موردی: ایران – قرقیزستان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه علوم سیاسی دانشگاه مازندران

10.22080/jpir.2026.30080.1459

چکیده

شهرها هم‌زمان با تحولات جدید جهانی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین بازیگران اداره امور عمومی در سطح بین‌الملل و درون حکومتی ظاهرشده‌اند و می‌توانند نقش فعّال و تأمین‌کننده منافع ملی و شهری خود باشند، زیرا جهانی‌شدن موجب گسترش و ایفای نقش بازیگران جدید شده است.دیپلماسی شهری با تأکید بر تعامل بین‌شهری و تکیه‌بر ملت‌ها به‌جای دولت‌ها، می‌تواند در کنار دیپلماسی رسمی در بهبود روابط با دیگر کشورها مؤثر واقع شود. ایران و قرقیزستان از سال 1372 با یکدیگر رابطه خواهرخواندگی امضا نموده‌اند که گامی در تحقق دیپلماسی شهری بین تهران-بیشکک می‌باشد. سؤال اصلی پژوهش، جایگاه دیپلماسی شهری در سیاست خارجی ایران- قرقیزستان چگونه است؟با کاربست چارچوب مفهومی خواهرخواندگی و دیپلماسی شهری و با استفاده از روش توصیفی-تبیینی از طریق کتابخانه‌ای فرضیه مقاله این‌گونه تدوین‌شده است که شهرهای دو کشور می‌توانند با کاربست مؤلفه‌های تمدن و فرهنگ، ارزش‌های دینی، موقعیت ژئوپلیتیک، پیشرفت‌های علمی، آموزش زبان فارسی، توریست، اقتصادی در جهت ارتقای تعاملات و منافع ملی دو کشور گام بردارند. ایران از طریق قرقیزستان می‌تواند از طریق کریدور راه‌آهن به کشورهای آسیای مرکزی، چین و بازارهای اروپایی دست یابد. به دلیل وجود منابع غنی آبی، ایران می‌تواند با توجه به تخصص در مهندسی سدسازی به ساخت سد و تولید برق در قرقیزستان اعمال نقش نماید که این نقشی بیشتر اقتصادی برای ایران در بر خواهد داشت. از سوی دیگر، درزمینه فرهنگی نیز می‌توان به گسترش زبان فارسی، شناخت مشاهیر بزرگ ایرانی چون فردوسی، سعدی، خیام در بیشکک، گسترش کرسی‌های اسلام‌شناسی و ایران‌شناسی در دانشگاه‌های بیشکک اشاره نمود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  • الف- فارسی

    • احمدی­پور، زهرا. قورچی، مرتضی. قادری حاجت، مصطفی (1391). «تبیین جایگاه دیپلماسی شهری در توسعۀ حوزۀ نفوذ ژئوپلیتیکی»، فصل­نامۀ جغرافیا و توسعۀ شهری. 1: 182-157.
    • بهرامی، مجتبی (1388). «جایگاه زبان فارسی در قرقیزستان»، دوماه­نامۀ تحولات ایران و اوراسیا. شمارۀ 25.47-51
    • بهمن، شعیب (1389). «جمهوری اسلامی ایران و آسیای مرکزی؛ ظرفیت‌های همکاری و همگرایی منطقه‌ای»، آسیای مرکزی و قفقاز. (71) 17: 54-16.
    • بی‌نام (1391). «برگزاری دهمین نشست مشترک همکاری‌های اقتصادی جمهوری اسلامی ایران و قرقیزستان»، راهبران، شمارۀ 54. 43-44
    • توحید فام، محمد. دلیلی، شهاب (1395). «جهانی‌شدن شهرها و جهان محلی شدن دیپلماسی (مطالعۀ موردی: دیپلماسی شهری)»، فصل­نامۀ سیاست. (2)46: 321-303.
    • چابهار در کانون دیپلماسی اقتصادی: ایران و قرقیزستان به دنبال اتصال لجستیکی (2024). دسترسی در: https://freena.ir/detail/72538
    • حافظ نیا، محمدرضا؛ شمس دولت‌آبادی، محمود؛ افشردی، محمدحسین (1386). «علایق ژئوپلیتیکی ایران در آسیای مرکزی و فرصت‌های پیش رو»، فصل­نامۀ ژئوپلیتیک. (9)3: 119-78.
    • داداندیش، پروین و احدی، احدی (1390). «جایگاه دیپلماسی عمومی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، روابط خارجی. (3)1: 173-143.
    • رایزن فرهنگی ایران در قرقیزستان. دسترسی در:

    http://bishkek.icro.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=293&pageid=34615

    • رحیمی، امید (1403). «الزامات سیاسی بسترسازی هویتی-تمدنی بر پایۀ نوروز در آسیای مرکزی»، مؤسسۀ مطالعات ایران و اوراسیا. دسترسی در:

    https://www.iras.ir/%d8%a7%d9%84%d8%b2%d8%a7%d9%85%d8%a7%d8%aa%d8%b3%db%8c%d8%a7%d8%b3%db%8c-%d8%a8%d8%b3%d8%aa%d8%b1 %d8%b3%d8%a7%d8%b2%db%8c-%d9%87%d9%88%db%8c%d8%aa%db%8c-%d8%aa%d9%85%d8%af%d9%86%db%8c-%d8%a8%d8%b1/

    • سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی (1404). «کشف اشتراکات تاریخی ایران و قرقیزستان در وبینار مشترک؛ همکاری علمی آغاز شد». دسترسی در:

    https://www.icro.ir/%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C-%D9%88- /25409

    • سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی (ب1404). «ایران و قرقیزستان برای اجرای پروژه‌های مشترک فرهنگی توافق کردند». دسترسی در:

    https://www.icro.ir/%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A7-%E2%80%93--

    https://www.iras.ir/%d8%aa%d8%a3%d8%ab%db%8c%d8%b1%d8%ac%d8%b1%db%8c%d8%a7 /

    • غفاری، علی (1404). «دیپلماسی شهری: موتور نوین رشد اقتصادی در عرصۀ جهانی». دسترسی در:

    https://diplomacy.arak.ir/blog/2025/06/11/urban-diplomacy-and-economic-growth/

    https://www.iras.ir/%d9%85%d9%86%d8%a7%d9%81%d8%b9%d9%85%d8%aa%d9%82%d8%a7%d8%a8%d9%84-%d9%87%d9%85%da%a9%d8%a7%d8%b1%db%8c-%d988 %d88 %

    • کولایی، الهه؛ روا، سارا (1397). «دیپلماسی ایران در آسیای مرکزی»، دوفصل­نامۀ مطالعات راهبردی سیاست بین‌الملل. (2)2: 103-119.
    • گمرک ج.ا. ایران (1404). آمارهای سالیانه. دسترسی در:

    https://www.irica.gov.ir/web_directory/55335%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87.htm

    • موسوی شفایی، مسعود (1389). «دیپلماسی شهری (ابزاری برای توسعۀ ملی در عصر فضای جریان‌ها)»، دانش شهر. شماره گروه پژوهشی مدیریت مطالعات و برنامه‌ریزی امور مناطق.1-35.
    • نقشۀ راه همکاری‌های ده سالۀ جمهوری اسلامی ایران و جمهوری قرقیزستان. دسترسی در:

    http://www.iras.ir/fa/doc/news/2611

    ب- انگلیسی

    • Acuto, Michele. (2013), Global Cities, Governance and Diplomay: the Urban Link. Routledge.
    • Daroudi, Mohammad Reza and Nastaran Piemani. (2013).» Assessing Urban Diplomacy Approach on Foreign Investors in Tehran Using Network Analysis Process - SWOT Analysis «, Middle-East Journal of Scientific Research. 15 (5), 715-733.
    • Kyrgyz National News Agency(2025), Kyrgyzstan and Iran agree to create joint investment committee.Available at: https://en.kabar.kg/news/kyrgyzstan-and-iran-agree-to-create-joint-investment-committee/?utm_source=chatgpt.com
    • Leffel, Benjamin (2021) “Principles of Modern City Diplomacy and the Expanding Role of Cities in Foreign Policy, The Journal of International Affairs, Global Urbanization: Nations, Cities, and Communities in Transformation. Vol. 74, No. 1. 179-200.
    • Pluijm, R. Van der. (2007). City Diplomacy: the Expanding Role of Cities in International Politics. Netherlands Institute of International Relations Clingendael.
    • (2008). the Hague Agenda on City Diplomacy, UCLG, Hague.
    • (2006). City Diplomacy, UCLG committee on city diplomacy, Marrakech.
    • Viltard , Yves(2024), Diplomatie des Villes: Concept Ambitieux, Réalité Modeste, Politique étrangère. 243 (3), 163-172.
    • Viltard , Yves(2024). Diplomatie des Villes: Concept Ambitieux, Réalité Modeste, Politique étrangère, 243 (3), 163-172.
    • Wijnen, Emmy. (2010). »City Diplomacy: A case study of Velsen’s activities in Galle, Sri Lanka«. Available at: https://theses. bn.ru.nl/server/api/core/bitstreams/f9dfe6cc-5308-4e55-b97f-09491bf42a03/content