تحلیل مسئولیت مدنی دولت‌ها در بحران‌های پزشکی و درمانی؛ بررسی تطبیقی رویکردهای حقوقی ایران و فرانسه در دوران کرونا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه حقوق، واحدگرگان، دانشگاه ازاد اسلامی، گرگان، ایران.

2 گروه حقوق، واحد آزادشهر، دانشگاه ازاد اسلامی، آزادشهر، ایران.

10.22080/jpir.2025.30740.1519

چکیده

بحران‌های سلامت عمومی، به‌ویژه پاندمی کرونا، فشار قابل توجهی بر نظام‌های بهداشتی و کادر پزشکی وارد کرده است. در چنین شرایطی، مسئولیت مدنی پزشکان و پرستاران در ارائه خدمات درمانی و مواجهه با خطاهای احتمالی اهمیت ویژه‌ای می‌یابد. بررسی تطبیقی ایران و فرانسه با توجه به رویکردهای حقوق بشر، می‌تواند چارچوبی روشن برای مدیریت حقوقی این مسئولیت‌ها ارائه دهد. هدف پژوهش حاضر تحلیل مسئولیت مدنی کادر پزشکی در بحران‌های سلامت عمومی با تأکید بر اصول حقوق بشر و مقایسه شباهت‌ها و تفاوت‌های رویکرد ایران و فرانسه است. پرسش اصلی پژوهش این است که چگونه اصول حقوق بشر و قواعد اخلاقی مانند احسان و حسن نیت در تعیین مسئولیت مدنی کادر پزشکی در دوران پاندمی کرونا در ایران و فرانسه تبیین و اجرا می‌شوند. فرضیه پژوهش بیانگر آن است که رعایت اصول اخلاقی و حقوق بشر، به‌ویژه احسان و حسن نیت، می‌تواند از گسترش مسئولیت‌های مدنی جلوگیری کرده و همزمان کیفیت مراقبت‌های پزشکی را در بحران‌ها تضمین کند. روش پژوهش توصیفی‌تحلیلی است و داده‌ها با استفاده از قوانین، رویه‌های قضایی و مقالات علمی ایران و فرانسه و با رویکرد تحلیل محتوا گردآوری شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که قاعده احسان و حسن نیت در هر دو نظام نقش محوری در کاهش تعهدات حقوقی کادر پزشکی دارد و موجب افزایش اعتماد عمومی، کاهش شکایات مدنی و ایجاد تعادل میان حقوق بیماران و حمایت از کادر پزشکی در بحران‌های سلامت عمومی می‌شود. نتایج پژوهش می‌تواند راهنمایی عملی برای سیاست‌گذاران، دادگاه‌ها و نهادهای بهداشتی در مدیریت منصفانه مسئولیت‌ها در شرایط اضطراری آینده فراهم سازد ملی.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


فارسی
آذین، سیدمحمد. (1399). «تحول در مسؤولیت مدنی پزشک: بازگشت افراطی به نظریه تقصیر». حقوق فناوری‌های نوین، 1(2): 80-57.
توحیدی، فاطمه و محمودی، امیررضا. (1404). «واکاوی حقوقی مسؤولیت پزشک با تأکید بر مبانی مدنی، کیفری و اخلاقی». حقوق و مطالعات سیاسی، 5(2): 309-298.
سعیدی، یاسمن. (1401). «بررسی قاعدۀ احسان در سقوط مسؤولیت مدنی و کیفری در فقه و حقوق با رویکردی بر اندیشۀ امام خمینی (ره)». پژوهش­نامۀ متین، 24(95): 99-81.
عباسی، محمود. (1403). «واکاوی گواهی خلاف واقع پزشکی در نظام حقوقی ایران». جراحی ایران، 32(1): 120-108.
علیزاده، فاطمه؛ ارژنگ، اردوان و رفیعی، رسول. (1403). «تأثیر قاعدۀ احسان بر مسؤولیت پزشک؛ موردپژوهی تطبیقی: حقوق ایران و آمریکا». پژوهشهای حقوقی، 23(57): 532-505.
غفوری‌زاد، مهدی و امیریان، افسانه. (1399). «مسؤولیت مدنی پزشکان در قبال تخلف از تعهد قرارداد درمان بیماردر فقه اسلامی». قرآن و طب، 5(1): 40-32.
فیض‌آبادی، الهام. (1400). «مسؤولیت پزشک در قبال بیماران با رویکرد قانون مجازات جدید». قانون یار، 5(17): 746-727.
مجتهد سلیمانی، ابوالحسن؛ حکیم، محمود و خزائی، سیدعلی. (1404). «مطالعۀ تطبیقی مسؤولیت مدنی پزشک در نظام حقوقی ایران و مصر». جامعه­پژوهی فرهنگی، 16(1): 253-227.
ولایی، علی و جلالی، محمد. (1403). «کارکردهای حسن‌نیت در حقوق عمومی». مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران، 54(4): 2151-2127.
انگلیسی
Fotuhi, E. (2024). Medical Law: Definitions, Branches, History, Ethical Principles, Specific Legal Issues, Laws and Regulations in Iran and Other Countries, Contemporary Challenges and Case Studies. Journal of Medical Law, 24(2), 382-399.
Garcia Long, S. (2024). Towards a Formalistic Approach of Good Faith in Comparative Contract Law. Journal of European Business Law Review, 35(7), 947-976.
Litins’ka, Y. (2024). Healthcare Services for Asylum-Seekers: Untangling the European Social Charter. Journal of Medical Law Review, 32(1), 1-19.
Mostafa, H., Azab, S., Hassan, S., & Talaat Tawfik, W. (2025). Physicians’ knowledge, attitude and practice regarding medical liability: cross-sectional study, Cairo, Egypt. Egyptian Journal of Forensic Sciences, 15(1), 339-358.
Shahbazinia, M., Zolghadr, M. J., & Alavi Shahri, S. M. A. (2024). The Role and Position of the Principle of Good Faith in the Iran-United States Claims Tribunal. Iranian Journal of International and Comparative Law, 2(2), 76-88.
فرانسوی
Arnault, F. (2023). La responsabilité civile en débat à l’Ordre. Paris: Universite de Reims Champagne-Ardenne. SommAire, 24(4), 57-77.
Boileau, E. (2021). L’efficacité de l’encadrement du secours par le médecin en dehors de ses fonctions:
Analyse du droit québécois à la lumière du droit comparé. Sherbrooke: Université de Sherbrooke.
El Amine, D. (2024). La responsabilité du fait du refus de se soumettre à un acte médical à l’épreuve du concept de responsabilisation: une contribution à l’étude du droit de consentir à l’acte médical. Paris: Université Paris-Est Créteil Val-de-Marne.
Huet, G. (2024). La responsabilité civile et médicale du chirurgien-dentiste dans le domaine de la prothèse. Paris: Universite de Reims Champagne-Ardenne.
Khadri, V. (2023). Les règles de la responsabilitgles de la responsabilité. Launay: patient hôpital
Koffi, E. (2024). La Protection Juridique du Patient en France et Cote D’ivoire. La Rochelle: La Rochelle Université
Mathilde, B. (2024). Le consentement du patient: du paternalisme médical à l’autonomie. Droit: Université de Lorraine.
Perdrix, L. (2023). Le passé connu en assurance de responsabilité civile, Colloque Le passé de l’assuré: de l’inconnu au connu. Droit: Université de Lorraine.