گذار از بحران به همزیستی عملکردی: واکاوی روابط ترکیه و ارمنستان پس از جنگ دوم قره باغ (2021- 2025)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه مازندران

2 استادیار و عضو هیئت علمی گروه زبان روسی دانشگاه مازندران

10.22080/jpir.2025.30185.1469

چکیده

روابط ترکیه و ارمنستان همواره تحت تأثیر منازعات تاریخی، بحران‌های هویتی و ملاحظات ژئوپلیتیکی، دستخوش تنش‌های مداوم بوده است. هدف این پژوهش، تحلیل روند عادی‌سازی روابط میان دو کشور در بازه زمانی ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ با استفاده از چارچوب نظری «همزیستی عملکردی» است. سؤال اصلی تحقیق آن است که چه عواملی روند عادی‌سازی روابط را تسهیل یا محدود کرده‌اند و این فرآیند تا چه اندازه با الگوی همکاری عملکردی قابل تبیین است. پژوهش حاضر با روش کیفی، رویکرد اسنادی-تحلیلی و بر پایه مطالعه تفسیری انجام شده است. داده‌ها از طریق تحلیل محتوای منابع رسمی، بیانیه‌های دیپلماتیک، گزارش‌های مراکز پژوهشی و مقالات علمی معتبر گردآوری شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که هرچند گام‌هایی همچون تعیین نمایندگان ویژه، از سرگیری پروازها، و گشایش گذرگاه مرزی مارگارا صورت گرفته، اما موانعی نظیر فشار مهاجرین ارمنی، گره‌های تاریخی مانند موضوع نسل‌کشی و همچنین نقش محدودکننده آذربایجان مانع از تحقق کامل عادی‌سازی روابط شده‌اند. در عین حال، کاهش نفوذ سنتی روسیه در قفقاز جنوبی و ورود فعال بازیگرانی چون ایالات متحده و اتحادیه اروپا، بستر مساعدی برای پیگیری دیپلماسی مرحله‌ای فراهم آورده است. در مجموع، روابط دو کشور از خصومت تاریخی به سمت همزیستی عملکردی گرایش یافته‌اند، هرچند تحقق تعامل ساختاری مستلزم نهادینه‌سازی همکاری‌های میانی و بازتعریف منافع ژئوپلیتیکی خواهد بود.

کلیدواژه‌ها

مراجع

  1. رسولی، احمد. (1404). جنگ دوم قره‌باغ و ساختار قدرت در قفقازجنوبی. فصل­نامۀ علمی مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، 31(129): 152-125.
  2. کاکایی، سیامک، و دهقانی فیروزآبادی، سید جلال. (۱۴۰۰). سیاست ترکیه در مناقشۀ قره‌باغ. فصل­نامۀ علمی مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، ۲۷(۱۱۵): 122-97.
  3. کولایی، الهه و گودرزی، مهناز. (1394). تأثیر تحولات روابط ارمنستان و ترکیه بر روابط ارمنستان و ایران. فصل­نامۀ بین­المللی ژئوپلیتیک، 11(37): 70-38.
  4. ولی‌کالجی، و؛ هرورانی، ح. (1400). راهکارهای تقویت دیپلماسی اقتصادی ایران و جمهوری ارمنستان پس از بحران قره‌باغ. ماه­نامۀ گزارش‌های کارشناسی، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، دورۀ 29، شمارۀ 3، تیر 1400: 583-563.
  5. Akifoğlu, V. (2024). The Russia–Türkiye–Iran triangle and Karabakh. Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 11(2), 352–369.
  6. Altunişik, M. B. (2021). Turkey’s Recalibration in the South Caucasus. SETA Policy Brief.
  7. Altunişik, M. B. (2024). Cautious Steps: Turkish Diplomacy in the Post-War South Caucasus. SETA Insight.
  8. Arai, T. (2022). Functional coexistence in post-conflict societies: Rethinking peace without reconciliation. Peace & Conflict Studies Journal, 29(1), 45–63
  9. Broers, L. (2019). Armenia and Azerbaijan: Anatomy of a Rivalry. Edinburgh University Press.
  10. Buzan, B., & Wæver, O. (2003). Regions and Powers: The Structure of International Security. Cambridge University Press.
  11. Çelik, M., & Aslanlı, K. (2024). Geopolitical analysis of the Shusha Declaration: Constructing a theoretical framework in the regional order context. Bilig, 111, 55–78. https://doi.org/10.12995/bilig.11103
  12. Cornell, S. E. (2011). The International Politics of the Armenian-Azerbaijani Conflict. Palgrave Macmillan.
  13. Cornell, S. E., & Ismailzade, F. (2023). Geopolitical shifts in the South Caucasus: Turkey’s expanding role. Caucasus Policy Brief.
  14. Delcour, L., & Wolczuk, K. (2021). The EU, Conflict Resolution, and the Eastern Neighborhood: From “Normative Power” to Pragmatic Engagement. European Foreign Affairs Review, 26(2), 260–281.
  15. Demir, Ü. A. (2025). Türkiye–Azerbaijan relations and the Karabakh War (Unpublished master’s thesis). Middle East Technical University, Ankara, Türkiye.
  16. Goble, P. (2022). Putin’s Ukraine War Weakens Russian Influence in the South Caucasus. Eurasia Daily Monitor.
  17. Haas, E. B. (1958). The Uniting of Europe: Political, Social, and Economic Forces, 1950–1957. Stanford University Press.
  18. Hurrell, A. (2007). On Global Order: Power, Values, and the Constitution of International Society. Oxford University Press.
  19. İçduygu, A., Grigoryan, I., & Doğan, G. (2025). Armenia and Türkiye between conflict and cooperation: Explaining disaster diplomacy. Disasters, 49(2), e12674.
  20. Karasu, M., & Göregenli, M. (2024). Viewpoints of Turkish People on the Armenian Issue: A Q Methodology Study. Nesne, 12(33), 405–420. https://doi.org/10.7816/nesne-12-33-07
  21. Kissinger, H. (1999). Years of Renewal. New York: Simon & Schuster.
  22. Minasyan, S. (2021). Armenia’s Regional Repositioning after the Second Karabakh War. Caucasus Analytical Digest, 122.
  23. Minasyan, S. (2022). Post-War Armenia and the Challenge of Normalization with Turkey. Caucasus Analytical Digest, 125.
  24. Mitrany, D. (1943). A Working Peace System. London: Royal Institute of International Affairs.
  25. Paul, A. (2022). Armenia and Turkey: Between History and Rapprochement. Carnegie Europe.
  26. Paul, A. (2024). Symbolic Openings and Structural Constraints: Armenia–Turkey Border Politics. Carnegie Europe.
  27. Shain, Y., & Barth, A. (2003). Diasporas and International Relations Theory. International Organization, 57(3), 449–479.
  28. Silverman, D. (2020). Doing Qualitative Research (5th ed.). SAGE.
  29. Tadevosyan, H. (2024). Toward Functional Coexistence in Armenia-Turkey Relations. Yerevan State University Studies in Political Science, 19(2), 112–134.
  30. Ter-Minassian, T. (2007). Nationalism and its Discontents: The Case of Armenian Diaspora. Nations and Nationalism, 13(3), 479–497.
  31. Terzyan, A. (2024). Armenia in the aftermath of the war: Between changing landscapes and unchanging problems. Post-Soviet Politics Research Papers, 1/2024. Institute of European and Russian Studies.
  32. Trenin, D. (2011). Post-Imperium: A Eurasian Story. Carnegie Endowment.
  33. Zartman, I. W. (2001). The Timing of Peace Initiatives: Hurting Stalemates and Ripe Moments. The Global Review of Ethnopolitics, 1(1), 8–18.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار