تبیین و تحلیل رویکردهای شورای همکاری خلیج فارس در قبال جنگ ۱۲ روزه ایران و رژیم صهیونیستی: توازن میان امنیت و دیپلماسی منطقه‌ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه علوم سیاسی، دانشکده علوم انسانی واجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیای سیاسی(مطالعات ایران), دانشگاه خوارزمی. تهران. ایران

10.22080/jpir.2025.29947.1451

چکیده

در پی حملات نظامی رژیم صهیونیستی به تأسیسات هسته‌ای و زیرساخت‌های نظامی ایران و ترور شخصیت‌های برجسته در خرداد ۱۴۰۴، منطقه خلیج فارس شاهد تنش‌های ژئوپلیتیکی شد. این بحران با پیامدهای گسترده امنیتی، سیاسی و اقتصادی، واکنش شورای همکاری خلیج فارس را به دنبال داشت. این پژوهش با هدف بررسی واکنش شورای همکاری خلیج فارس به درگیری ایران و رژیم صهیونیستی و ارزیابی هماهنگی، اثربخشی و راهبردی بودن آن انجام شد. فرضیه اصلی پژوهش بر این است که شورای همکاری خلیج فارسرویکردی محتاطانه و غیرمداخله‌گرانه را با تأکید بر توازن میان ملاحظات امنیتی، اقتصادی و دیپلماتیک اتخاذ کرده است. روش تحقیق کیفی بوده و تحلیل محتوای بیانیه‌های رسمی، اسناد دیپلماتیک و داده‌های منطقه‌ای را دربرمی‌گیرد. چارچوب نظری بر نظریه امنیت مجتمع‌های منطقه‌ای و نهادگرایی نئولیبرال استوار است. یافته‌ها نشان می‌دهد که شورای همکاری خلیج فارس در سطح بیانیه‌های سیاسی بر آتش‌بس و دیپلماسی تأکید کرده، اما در عمل به دلیل واگرایی منافع اعضا، فاقد سیاست‌گذاری یکپارچه بوده است. واکنش‌ها در سه سطح شامل بیانیه رسمی محکومیت، مواضع بی‌طرفانه برخی اعضا، و میانجی‌گری قطر و عمان بود. اقداماتی مانند بستن حریم هوایی و میانجی‌گری قطر و عمان از مهم‌ترین واکنش‌های عملی شورا به شمار می‌رود. نتایج تحقیق ضرورت بازنگری در ظرفیت‌های نهادی شورای همکاری خلیج فارسبرای مدیریت بحران‌های آینده را برجسته می‌سازد. این پژوهش پیشنهاد می‌دهد که تقویت هماهنگی میان اعضا و توسعه سازوکارهای مشترک می‌تواند اثربخشی شورا را در مواجهه با بحران‌های منطقه‌ای افزایش دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

مراجع

باری، بوزان (١٣٧٨). مردم، دولت‌ها و هراس. ترجمۀ پژوهشکدۀ راهبردی، تهران: پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی.
قاسمی، فرهاد (١٣٩٤). نظریه‌های روابط بین‌الملل و مطالعات منطقه‌ای. چاپ دوم، تهران: میزان.
لطفی، میلاد (١٤٠٤). «محاسبات راهبردی کشورهای جنوب خلیج فارس در مواجهه با تقابل ایران و رژیم صهیونیستی «، مجلۀ امنیت بین الملل. پیاپی ٧٢ (تیر ١٤٠٤): ١3٣-١2٣.
نورعلی وند، یاسر (١٤٠٤). «رویکرد اروپا به جنگ رژیم صهیونیستی علیه ایران: از هم­پیمانی استراتژیک تا نگرانی از گسترش بحران، مجلۀ امنیت بین­الملل. پیاپی ٧٢ (تیر ١٤٠٤): 156-145.
نیاکویی، سید امیر و ویدا حاجی (١٣٩٩). «گسترش روابط شورای همکاری خلیج فارس و اسراییل: تبیینی از منظر واقع‌گرایی»، سیاست جهانی، ٩(٣): 256-231. DOI: 10. 2124/wp. 020.18245.2682
ویسی، هادی (1397). «بررسی چالش‌های منطقه‌گرایی و اتحاد در شورای همکاری خلیج فارس»، پژوهش‌های جغرافیای سیاسی. ٣(١): 22-1.
Al-Nahyan, S. B. Z. A. (2025, June 24), “Condemnation of Iranian attack on Qatar and reaffirmation of GCCsolidarity”, Ministry of Foreign Affairs, UAE. https://www.mofa.gov.ae/en/MediaHub/News/2025/6/25/25-6-2025-uae-uae
Ardemagni, E. (2025, July 11), “The Gulf States After the Israel-Iran War: Three Lessons Learned”, ISPI Commentary. https://www.ispionline.it/en/publication/the-gulf-states-after-the-israel-iran-war-three-lessons-learned-213994.
Axelrod, R., & Keohane, R. O. (1985), “Achieving cooperation under anarchy: Strategies and institutions”, World Politics, 38(1), pp. 226–254.
Bianco, C. (2020a), “The DCC monarchies: Perceptions of the Iranian threat amid shifting geopolitics”, The International Spectator, 55(2), pp. 92–107.
Boltuc, S. (2025, June 13), “Iranian military retaliation against Israel: Initial assessment”, SpecialEurasia. Retrieved from https://www.specialeurasia.com/2025/06/13/iran-military-retaliation-israel/
Buzan, B., & Wæver, O. (2003), Regions and Powers: The Structure of International Security, Cambridge: Cambridge University Press.
Buzan, B., Wæver, O., & de Wilde, J. (1998), Security: A New Framework for Analysis, Boulder: Lynne Rienner Publishers.
Chaziza, M. (2023), “The non-interference principle and the Belt and Road Initiative (BRI) grand strategy in the Gulf”, Middle East Policy, 30(2), pp. 105–118. https://doi.org/10.1177/00094455231155344.
Council on Foreign Relations. (2021), “The Abraham Accords and the Changing Middle East”.
GCC Secretariat General. (2025, June 17), “ GCC condemns Israeli attacks on Iran”. Retrieved from https://www.gcc-sg.org/en/MediaCenter/News/Pages/news2025-6-17-5.aspx
ISPI. (2025, June 27), “The Gulf States after the Israel-Iran war: Three lessons learned”. Retrieved from https://www.ispionline.it/en/publication/the-gulf-states-after-the-israel-iran-war-three-lessons-learned-213994.
Kamrava, M. (2012), The Political Economy of the Persian Gulf, London: Hurst & Company.
Karoui, H. (2025, June 26), “The Gulf Cooperation Council’s Strategic Dilemma: Real Positions on the Iran-Israel War”, GEW Intelligence Unit.
Leicester, J. (2025, June 24), “Israel killed at least 14 scientists in an unprecedented attack on Iran’s nuclear know-how”, AP News. https://apnews.com/article/e298f00ba261debba4499a48c9df8b3d
Nye, J. S. (2004), Soft Power: The Means to Success in World Politics, New York: Public Affairs.
Reuters. (2025a, July 1), “Iran made preparations to mine the Strait of Hormuz, US sources say”, Reuters.
Reuters. (2025b), “Iran sought US pressure on Israel for ceasefire via Gulf states, sources say”, Reuters.
Special Eurasia. (2025), “Geopolitical risk June 2025: Caucasus, Central Asia, Middle East”. Retrieved from https://www.specialeurasia.com/wp-content/uploads/2025/07/Geopolitical-Risk-June-2025_SpecialEurasia.pdf.
Tarzi, A. (2025, June), “A Brief Overview of Iranian and Israeli Strategies following Operations Rising Lion and Midnight Hammer”, Marine Corps War College Insights, pp. 2–3.
Ulrichsen, K. C. (2025), “The Growing Autonomy for States’ Foreign Policy and Structural Changes in the Balance of Power in the Region”, International Politics. Advance online publication. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/25765949.2025.2480007.
Zero Carbon Analytics. (2025, June 23), “Oil and gas supply disruptions in the Strait of Hormuz”. Retrieved from https://zerocarbon-analytics.org/wp-content/uploads/2025/06/2025-06-23_ZCA_Briefing_Oil-and-gas-supply-disruptions-.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار