عقلانیت امنیت محور و همسویی عربستان با هژمون (با تاکید بر رابطه با ایالات متحده آمریکا)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه علوم سیاسی، دانشگاه مازندران

10.22080/jpir.2025.29883.1444

چکیده

عربستان سعودی در طول تاریخ خود همواره درصدد بوده تا سیاست خارجی خود را بر محور دوستی و اتحاد با قدرت های بزرگ یا هژمون قرار دهد. در همین چارچوب، طی حدود یک سده اخیر این کشور مناسبات خود را با ایالات متحده آمریکا در ابعاد گوناگون توسعه داده و تحکیم بخشیده است. به نظر می‌رسد که کانون سیاست خارجی عربستان مبتنی بر نوعی عقلانیت امنیت محور است که سبب تداوم حیات سیاسی این کشور طی دهه‌های گذشته است. بر همین اساس، سوال اصلی پژوهش بر این مبنا شکل گرفته است که مقوله امنیت چه نقشی در همسویی عربستان سعودی با ایالات متحده آمریکا به عنوان قدرت هژمون داشته است؟ یافته‌های پژوهش مبین این واقعیت است که علیرغم مناسبات گوناگون ریاض و واشنگتن، روابط نظامی- امنیتی از اهمیت فراوانی برخوردار است. همچنین، با وجود این که در سال‌های اخیر عربستان سعی نموده سیاست پلورالیستی را در عرصه دیپلماسی اتخاذ نماید و روابط خود را با قدرت‌های شرقی نیز توسعه بخشد، با این حال بلحاظ نظامی- امنیتی این کشور کماکان متکی بر چتر حمایتی آمریکا بوده و ترجیح می ‌دهد این مناسبات و اتحاد تاریخی را حفظ نماید. این پژوهش از نوع کیفی با رویکرد توصیفی – تبیینی است و برای جمع‌آوری داده‌ها از منابع کتابخانه‌ای و اینترنتی استفاده شده است. همچنین، برای تبیین نظری موضوع پژوهش از رهیافت نظری نو واقع‌گرایی کنت والتز بهره‌برداری شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


السقاف، محمدعلی (1402). «توافق ج.ا.ایران و عربستان و برپایی نظام جدید منطقه‌ای»، دیپلماسی ایرانی، به آدرس:   http://www.irdiplomacy.ir
ایکنبری، جی جان (1383). تنها ابرقدرت: هژمونی آمریکا در قرن 21، انتشارات مؤسسۀ فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین­المللی ابرار معاصر تهران. چاپ دوم.
جعفری ولدانی، اصغر و حدیث آسمانی (1396). «بررسی روابط نظامی عربستان و آمریکا و نقش آن در کنشگری منطقه­ای عربستان»، دوفصل­نامۀ سیاست و روابط بین­الملل، سال اول، شمارة دوم: 115-93.
حسنی، سجاد؛ قربانی شیخ نشین، ارسلان؛ ارسلان، خداوری، حسن؛ کشیشیان سیرکی، گارینه (1401). «بررسی جایگاه عربستان در سیاست خارجی آمریکا با توجه بر نقش ضد هژمونیکی ج.ا.ایران»، فصل­نامۀ مطالعات روابط بین الملل، دورۀ 15، شمارۀ 57: 194-165.
حسینی، سیدمحمد (1403). «روابط آمریکا-عربستان؛ روابط متقابل نامتقارن»، به آدرس: https://www.ipis.ir/portal/newsview/747263
دهقانی فیروزآبادی، سید جلال (1390). «واقع گرایی نوکلاسیک و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، فصل­نامۀ سیاست خارجی، سال 25، شمارۀ 2: 295-275.
 سیف زاده، سیدحسین(1378). اصول روابط بین­الملل (الف و ب)، تهران: انتشارات دادگستر.
سلیمانی پورلک، فاطمه (1403). «تغییر و تداوم نظم بین­الملل و الزامات سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، رهیافت­های سیاسی و بین­المللی، زمستان، سال ۱۶، شمارۀ ۴: 96-120.
طارمی، کامران (1397). «پیدایش و تطور روابط نظامی بین آمریکا و عربستان سعودی (1979-1943)»، فصل­نامۀ مطالعات خاورمیانه، 25(1): 90-65.
عباسی اشقلی، مجید و  حمیدرضا حمید فر (1399). «اتحاد عربستان سعودی و اسرائیل با آمریکا و پیامدهای آن بر موازنۀ قدرت و نفوذ جمهوری اسلامی ایران در خاورمیانه»، فصل­نامۀ مطالعات بین­المللی، سال 17، شمارۀ (67):3: 25-7.
عمادی، سید رضی و  مهدی علیخانی (1400). «روابط آمریکا و عربستان سعودی در دورۀ ریاست جمهوری جو بایدن؛ عوامل تعیین­کننده و پیامدها (با تأکید بر پیشنهادهای رسانه‌ای)»، پژوهش­نامۀ رسانۀ بین­الملل، سال ششم بهار و تابستان 1400، شمارۀ 7: 261-286.
علیخانی، مهدی (1396). «هویت­گرایی در سیاست خارجی عربستان سعودی و پیامدهای منطقه‌ای آن»، فصل­نامۀ مطالعات بین­المللی، 14 (3): 210-181.
فتحی، فرحناز (1399). «نقد رئالیسم ساختاری با مداقه در سیاست خارجی و واقع­گرایی ساختاری»، فصـل­نامۀ علـمی رهیافت‌های نویـن در مـطالعات اسـلامی، شمارۀ 4(24): 267-257.
میرکوشش، امیر هوشنگ و شریف ، زهرا (1403). «رابطۀ ایالات متحدۀ آمریکا و عربستان سعودی (مقایسۀ دورة ترامپ و بایدن)»، مجلۀ ایرانی روابط بین­الملل، به آدرس: https://www.iirjournal.ir.
 
نجفی، محمدجواد و علیرضا صفایی مهر (1400). «بررسی عوامل مؤثر بر سیاس تخارجی عربستان در قبال پروندۀ  فلسطین در دورۀ محمد بن سلمان»، فصل­نامۀ بیداری اسلامی، سال دهم، شمارۀ اول، پیاپی 19: 123-103.
قانون اساسی عربستان سعودی (1381). ترجمۀ مهدی نورانی، چاپ اول، تهران: ریاست جمهوری.
کرمی، کامران (1403). «تفاهم امنیتی عربستان و آمریکا؛ معادله‌ای چندمجهولی که به این زودی حل نمی‌شود»، ایسنا، به آدرس: https://www.isna.ir/news
کامروا، مهرداد (1388). خاورمیانۀ معاصر، ترجمۀ محمدباقر قالیباف و سید موسی پورموسوی، چاپ اول، تهران: نشر قومس.
گوس، گریگوری (1390). «سیاست خارجی عربستان سعودی» در: ریموند هینه بوش و انوشیروان احتشامی، سیاست خارجی کشورهای خاورمیانه، چاپ اول، تهران: دانشگاه امام صادق.
نجفی، محمدجواد؛ علیرضا صفایی مهر (1400). «بررسی عوامل مؤثر بر سیاست خارجی عربستان در قبال پروندۀ  فلسطین در دورۀ محمد بن سلمان». فصل­نامۀ بیداری اسلامی، سال دهم، شمارۀ اول –پیاپی 19: 123-103.
 
Alikhani, Mahdi and Zakerian, mehdi (2016). "Study of Factors Affecting Saudi- Iranian Relations and Conflicts and Their Resulting Behavior Pattern", Journal of Politics and Law, Vol 9, No 7. (In Persian)
Bronson, Rachel(2005). Understanding US-Saudi Relations, in: Paul Aarts, Gerd Nonneman, Saudi Arabia in the Balance: Political Economy, Society, Foreign Affairs, London: Hurst.
Blanchard, Christopher M (2016). “Saudi Arabia: Background and U.S. Relations”, Congressional Research Service, available at: www.crs.gov.
Council on Foreign Relations (cfr), (Last updated 12/5/2017). “U.S. Saudi Relations”, available at: http://www.cfr.org/saudi-arabia/us-saudi-relations/p36524.
Derks, J. (2017). The Future of the U.S.-Saudi Relationship. Prince Mohammad bin Fahd Program for Strategic Research & Studies, 1-11.
Delaney, jennifes, (2009). “The Unlik Partnership: The State of the US- Saudi Relationship”, Hawaii Pacific University.
Ehteshami, A. (2014). Middle East Middle Powers: Regional Role, International Impact. Uluslararası İlişkiler, 11(42), 29- 49.
Eslami, M., Koohi, I., Rastgoo, M. (2014). The Challenges of the Partition of Iraq: US Interests and Neighboring Countries (Iran, Turkey and Saudi Arabia). Quarterly Journal of Political Studies of the Islamic World, 3(10), 11-30. (In Persian)
Fattahi Ardakani, H., Imam Jomehzadeh, S., Harsij, H. (2018). Analysis of the Soft Power Pattern in the Middle East: A Case Study of Saudi Arabia”, Quarterly Journal of Political Research in the Islamic World, 8(1), 29-62. (In Persian)
Gimenez Cerioli, L. (2018). Roles and International Behaviour: Saudi–Iranian Rivalry in Bahrain’s and Yemen’s Arab Spring. Contexto Internacionalvol, 40(2), 295- 316.
Ghavam, A. (2011). International Relations: Theories and Approaches. Tehran: Samt Publications, Fifth Edition. (In Persian)
Hurtung, William D. (2016). “U.S. Arms Transfers to Saudi Arabia and the War in Yemen”, International policy Report, Center for International Policy, December, pp.1-8
Gilpin, Robert (1981). War and change in World Politics, New York: Cambrridge University Press.
Martínez Hernández, David (2020).“The United States and Saudi Arabia alliance in the 21st century: The presidency of George W. Bush, Barack Obama and Donald Trump”, The Journal of Strategic Studies. Vol.15. pp 209-230.
Punnoose, Sebin K . (2019). “America and Saudi Arabia; Relationship between Global Hegemon and Regional Hegemon’, International Journal of Research in Social Sciences, Vol. 9 Issue 3, pp.516-526.
Ripsman, N. M., Taliaferro, J. W., & Lobell, S. E. (2016). Neoclassical realist theory of international politics. Oxford University Press.
Ripsman, Norrin (2009). "Neoclassical realism and domestic interest groups", in Steven Lobell, Norrin Ripsman & Jeffrey Taliaferro, Neoclassical Realism, the State, and Foreign Policy, Cambridge: Cambridge University Press.
Telhami, Shibley and Hill, Fiona, (2002). “Does Saudi Arabia Still Matter? Differing Perspective on the Kingdom and Oil”, Brookings, avaiable at: https://www.brookings.edu/articles/does-saudi-arabia-still-matter-differing-perspectives-on-the-kingdom-and-its-oil/
Waltz, Kenneth N. (1979). Theory of international politics. New York N: McGraw-Hill.
William Wohlforth, (1998). “The Stability of a Unipolar World”, International Security 24, NO 1.  40-79.