تحلیل راهبردی سیاست خارجی روسیه در غرب آسیا از دیپلماسی تا موازنه قدرت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار روابط بین الملل دانشگاه گیلان

10.22080/jpir.2025.30105.1461

چکیده

سیاست خارجی روسیه در غرب آسیا، به عنوان یکی از عرصه‌های کلیدی رقابت ژئوپلیتیکی جهانی، طی دو دهه اخیر تحت تأثیر عوامل داخلی، منطقه‌ای و بین‌المللی تحولات چشمگیری یافته است. این مقاله با تمرکز بر حضور روسیه در منطقه، کنش‌گری آن در کشورهای عربی خلیج فارس (مانند عربستان سعودی، قطر، امارات متحده عربی و کویت) و روابط با بازیگران کلیدی همچون ترکیه، ایران و رژیم صهیونیستی، به بررسی ابزارها و راهبردهای مسکو برای افزایش نفوذ می‌پردازد. سؤال اصلی پژوهش بدینگونه مطرح می‌شود که روسیه چگونه با بهره‌گیری از ابزارهای دیپلماتیک، اقتصادی و نظامی و از طریق ائتلاف‌های چندجانبه و شکاف‌های منطقه‌ای، نفوذ خود را در غرب آسیا گسترش می‌دهد و با چه محدودیت‌هایی مواجه است؟ فرضیه پژوهش بر این پایه استوار است که روسیه با اتخاذ رویکردی عمل‌گرایانه و غیرایدئولوژیک، از طریق ابزارهای دیپلماتیک، اقتصادی و نظامی و همچنین بهره‌گیری از ائتلاف‌های چندجانبه و شکاف‌های منطقه‌ای، توانسته نفوذ خود را در غرب آسیا گسترش دهد، اما این راهبرد با محدودیت‌های اقتصادی و رقابت‌های ژئوپلیتیکی قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای مواجه است. روش تحقیق در این مطالعه، رویکرد کیفی تحلیلی-تاریخی است که بر پایه بررسی اسناد رسمی روسیه (مانند مفهوم سیاست خارجی)، منابع ثانویه آکادمیک (مقالات و کتاب‌های مرتبط) و تحلیل محتوای کیفی رویدادهای کلیدی (از بهار عربی تا عملیات طوفان الاقصی) انجام شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

مراجع

رومی، فرشاد و سید غفور، سید محسن( 1402)، رویکرد سیاست خارجی ایران در جنگ اوکراین، دستاوردها و چالش­ها. فصلنامه پژوهش­های روابطبین­الملل، دوره سیزدهم، شماره سوم، پاییز.
بصیری، مرتضی، مقدم، مهدی و کیانی، داود( 1402)، واکاوی زمینه­ها و دلایل ائتلاف راهبردی ایران و روسیه در سوریه. فصلنامه سیاست پژوهی ایرانی، سال 10، شماره 1.
شهبازی، حامد و سنایی، اردشیر( 1402)، تبیین جهت­گیری­های سیاست خارجی روسیه در قبال پرونده هسته­ای ایران از منظر ژئوپلیتیک انتقادی. فصلنامه مطالعات روابط بین الملل، دوره 16،شماره 3، آذرماه.
گل­محمدی، ولی و آرم، آرمینا( 1402)، منطقه­ای شدن مداخله قدرت­های بزرگ و سیاست خاورمیانه­ای روسیه. پژوهشنامه ایرانی سیاست بین­الملل، دوره 11، شماره 2، بهار و تابستان.
روزنامه اعتماد(1403)، عصر تازه دیپلماسی عربستان. https://www.pishkhan.com/news/317584.
صفری، فرزانه و احمدی، حمید و برزگر، کیهان( 1400)، بررسی رویکرد چین و روسیه به نظم منطقه­ای در اوراسیا. فصلنامه مطالعات بین­المللی، سال 18، شماره 1، تابستان، صص. 82- 108.
شهرکی، ماهرخ و راجی، محمد مهدی و طوسی، مهدی( 1398)، رویکرد روسیه در قبال نظم امنیتی خاورمیانه. فصلنامخ تخصصی علوم سیاسی، سال چهاردهم، شماره چهل و هشتم، پاییز.
فرجی، محمد رضا( 1402)، راهبردهای سیاست خارجی روسیه در منطقه خاورمیانه. فصلنامه ژئوپلیتیک، ستا نوزدهم، شماره سوم، پاییز.
واحدپور، سیدنورالدین ودیانت، محسن و سهیلی نجف‌آبادی، سهیل (1400)، «بررسی راهبرد سیاست خارجی روسیه در منطقه ژئوپلیتیک خاورمیانه در پرتو گسترش افراط‌گرایی دینی در قرن 21»، فصلنامه علمی و پژوهشی جغرافیا و برنامه‌ریزی منطقه‌ای. 12(45).

تسنیم نیوز( 1403)، توسعه روابط روسیه و بحرین/ سفر پوتین به بلاروس. https://www.tasnimnews.com/fa/news.

 
Aa.Com.Tr(2023), Türkiye-Russia trade volume to exceed $65B in 2023. https://www.aa.com.tr/en/energy/nuclear/turkiye-russia-trade-volume-to-exceed-65b-in-2023/39413.
Attlas, Shay ( 2019), Russian Soft Power in the Middle East, BESA Center Perspectives Paper No. 1,238, July 26, 2019.
Baev, Pavel (2015), Russia as Opportunist or Spoiler in the Middle East? The International Spectator, Vol. 50, No. 2, June.
Blank, steohan and Saivetz, carol (2012), Playing to Lose? Russia and the "Arab Spring". Journal Problems of Post-Communism, Vol. 59 (1).

Doha news(9 AUGUST 2023), Qatar’s careful balance between Ukraine and Russia. https://dohanews.co/qatars-careful-balance-between-ukraine-and-russia.

En.sputniknews.africa)2024), O ver $400 Million in 2023. https://en.sputniknews.africa/20240517/russia-oman-trade-up-60-to-over-400-million-in-2023-1066586171.html.

HUGGARD , KEVIN and FIONA HILL(2024), What is Russia’s role in the Israel-Gaza crisis?. https://www.brookings.edu/articles/what-is-russias-role-in-the-israel-gaza-crisis.

INSS.org.il(2024), Changing Israel’s Policy on Russia and Ukraine. https://www.inss.org.il/publication/russia-ukraine-israel.

Jokar, Ali Akbar (6/2020), Russia’s Relations with Persian Gulf Southern States: Focus on Saudi Arabia, IPIS, Online at: https://www.ipis.ir/en/subjectview/598115/russia%E2%80%99s-relations-with-persian-gulf-southern-states-focus-on-saudi-arabia.
Kaplan, R. D. (2012). The Revenge of Geography. New York: Random House
Kozhanov, Nikolay (2022), Russia-GCC Economic Relations: When Quality Matters more than Quantity, Insight Turkey Winter 2021 / Volume 23, Number 1.
  Mearsheimer, J. (2001). The Tragedy of Great Power Politics. New York: W.W. Norton.
Melkumyan, Elena. (2015) A Political History of Relations between Russia and the Gulf States.  Arab Center for Research and Policy Studies. Online at: http://english.dohainstitute.org/file/get/1d2f9ae9-6bca-448c-aa59-747b5a200980.pdf
Snyder, G. (1997). Alliance Politics. Ithaca: Cornell University Press.
Sputnik (25/01/2017). Qatar Investment Authority, Russian Fund Strike $2Bln Investment Deal. Online at: https://sputniknews.com/business/201701251050000602-qatar-russia-investment.
Stepanova, Ekaterina (2018) "Russia and Conflicts in the Middle East: Regionalisation and Implications for the West", Italian Journal of International Affairs

Suleymanov, Ruslan(2023), War in the Middle East Is Boosting Russia-Turkey Ties. https://carnegieendowment.org/russia-eurasia/politika/2023/11/war-in-the-middle-east-is-boosting-russia-turkey-ties?lang=en.

The peninsula qatar(20 MAY 2024), Qatar-Russia trade grew 7.5% to $91m in 2023: Official. https://thepeninsulaqatar.com/article/20/05/2024/qatar-russia-trade-grew-75-to-91m-in-2023-official.

Valdaiclub(2023), russian-israeli-relations-and-the-ukrainian-crisis. https://valdaiclub.com/a/highlights/russian-israeli-relations-and-the-ukrainian-crisis.
 Waltz, K. (1979). Theory of International Politics. Reading: Addison-Wesley.

اقتصاد نیوز( 1403)، بهشت الیگارش های روس/ پشت پرده مانور روس‌ها در امارات. https://www.eghtesadnews.com.

مطالعات راهبردی سیاست بین الملل
دوره 6، شماره 12
اسفند 1402
صفحه 257-282

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار