رویکردی انتقادی به تحلیل‌های واقع‌گرایانه از جنگ روسیه و اوکراین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 علیرضا مومنی، دانشجوی کارشناسی ارشد علوم سیاسی، گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.

2 پژوهشگر پسادکتری، گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

10.22080/jpir.2025.28632.1422

چکیده

واقع گرایی از تاثیرگذارترین نظریات در روابط بین‌الملل به شمار می رود. مکاتب واقع‌گرایی، هریک به تبیین علت بحران اوکراین پرداخته اند. در این پژوهش تلاش می‌شود، دیدگاه های این مکاتب، مورد نقد و بررسی قرار گیرد. از منظر واقع گرایان تهاجمی، گسترش ناتو و تحرکات ایالات متحده و همپیمانان غربی اش، باعث حمله روسیه به اوکراین شده است. از منظر واقع گرایان تدافعی، اگر چه تحرکات ناتو را باید مهم بدانیم؛ اما روسیه نیات خود را برای به دست گیری اوکراین، در پشت گسترش ناتو توجیه کرده و به اوکراین حمله کرد. بنابراین سوال پژوهش این است که: «علاوه بر دلایل مطرح شده از سوی نظریه‌پردازان جریان واقع‌گرایی (تدافعی و تهاجمی)، چه عوامل دیگری را می‌توان به عنوان علل شکل‌گیری جنگ روسیه و اوکراین، بیان کرد»؟ نتایج پژوهش نشان می‌دهد که نه ایده « احاله مسئولیت» واقع‌گرایان تهاجمی، مبنی بر واگذاری مسئولیت تقابل با قدرت گیری روسیه در منطقه اوراسیا به اروپا از سوی ایالات متحده و نه ایده همکاری‌های دسته جمعی دولت‌های غربی، علیه تهدیدات نوین امنیتی در قالب ناتو، در بر گیرنده علل جنگ روسیه و اوکراین نخواهد بود و باید ریشه‌های منازعه را در عوامل دیگری همچون: موقعیت راهبردی اوکراین، سیاست‌های آونگی این کشور به سبب تغییر روسای جمهور، و توسعه طلبی روسیه جستجو کرد. روش این پژوهش، توصیفی – تحلیلی است و در جمع‌آوری داده‌ها، از شیوه مطالعه کتابخانه‌ای استفاده شده است.

کلیدواژه‌ها


منابع فارسی
آدمی، علی، دشتگرد، مجید، (زمستان 1391)، «ایالات متحده و مهار متخاصمان در چارچوب احاله مسئولیت»، فصلنامه پژوهش راهبردی سیاست، سال اول، شماره 3 ،پیاپی33، صص 1-28.
اعظمی، هادی، نظری، محمد، حسنی، سید علی، (بهار و تابستان1397)،« رقابت ژئوپلیتیک روسیه و آمریکا در اوکراین (2017-2004)»، پژوهش‌نامه ایرانی سیاست بین‌الملل، سال ششم ، شماره 2، صص21-52.
ترابی، قاسم، کیانی، فریبا، (پاییز1393)، «تبیین سیاست خارجی روسیه در قبال بحران اوکراین از منظر واقع‌گرایی ساختاری تدافعی»، فصلنامه آسیای مرکزی و قفقاز، شمار87 .
خاتمی، حسام، (آبان 1397)، «سیاست های نظامی- امنیتی روسیه و آمریکا و تاثیر آن بر آینده نظام بین الملل»، مجله بین المللی پژوهش ملل،  دوره سوم، شماره 35، صص 83-104
خبرگزاری تحلیلی ایران، ( 30 دی 1400)، «روایت استفان والت از دلیل اصلی ایجاد بحران اوکراین»، کد خبری1594530، https://khabaronline.ir/xhz7s.
خبرگزاری تحلیلی ایران، (۲۵ فروردین ۱۴۰۱)، «استفان والت: جنگ اوکراین، همه چیز را تغییر نمی‌دهد»، کد خبری1621782، ‎ http://khabaronline.ir/xhNtC
سیمبر، رضا، هدایتی شهیدانی، مهدی، (بهار 1392)، «روندهای متحول در روابط روسیه و ایالات متحده آمریکا (مذاکره و همکاری، رقابت و تعارض)، فصلنامه آسیای مرکزی و قفقاز، شماره 81، صص59-87
عذیری، محمد، خانلری، محمدرضا، (تیر1402)، «بررسی تفاوت دیدگاه نظریه های رئالیسم کلاسیک و ساختارگرا »، مجله بین‌المللی پژوهش ملل، دوره هشتم، شماره 89، صص 59-92.
معراجی، ابراهیم، دهشیری، محمدرضا، (زمستان 1399)، «انقلاب اسلامی از منظر منافع منطقه‌ای آمریکا»،  نشریه علمی وزارت علوم، شماره 4، پیاپی6، صص97-116.
منوری، سید علی، محمد شریفی، مجید (پاییز 1396)، «واقع‌گرایی تدافعی و منطق موجودیت ناتو پس از یازده سپتامبر »، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال سیزدهم، شماره 3، صص 176-202.
نیاکوئی، امیر، شجاعی، امیر رهام، (پاییز1402)، « واکاوی ابعاد جنگ روسیه و اوکراین از منظر واقع‌گرایی تهاجمی»، فصلنامه پژوهش‌های روابط بین‌الملل، دوره سیزدهم، شماره 3، پیاپی پنجاه، صص65-92.
وطنی، مهرداد، استوار، مجید (تابستان ۱۴۰۲)، «بحران اوکراین در پرتو هژمونی گرایی لیبرال آمریکا»، فصلنامه علمی سیاست جهانی، دوره دوازدهم، شماره 2، صص 93-124.
 
منابع لاتین
Darar, Mohamed mahad, (jun 2022), Returning to realism: the other face of the Ukraine crisis, E- international reations, https://www.e-ir.info/2022/06/12
 
D’Anieri, Paul, (May 2019), "Magical Realism: Assumptions, Evidence and Prescriptions in the Ukraine Conflict",University of California Riverside, pp1-33.
 
Santos, locas P.M,(may2022), the end of the pax Europaea: IR theory and narratives on Russiad aggression in Ukraine, European University Institute, School of transnational Governance.
 
Edinger,harald, (July 2023), offensive ideas: strural realidm,classical realism and putins war on Ukraine, international affairs, pp 1873-1893, https://academic.oup.com.
 
 Ghincea, georgingin-marius,(2023) , Afterword : the Russo-Ukrainian war and great power competition, in Valentin NAUMESCU (ed.), Great powers’ foreign policy : approaching the global competition and the Russian war against the west, Leiden : Brill, 2022, pp. 472-492. https://hdl.handle.net/1814/74901
 
Kleinschmidt, jochen, ( April 2018), Ofensiv realism, diferntention thery, and the war in Ukrain, Macmillan publishers Ltd, pp 427_443.
 
Kumar, Ajay, (June 2023), "An analytical study of Russia-Ukraine war in reference to the offensive realist approach in international relations", Department of Political Science, Ramanujan College, University of Delhi, Delhi, India,World Journal of Advanced Research and Reviews, 2023, pp.926–933,  https://doi.org/10.30574/wjarr.2023.18.3.0906.
 
Golovis, jozef,(may2016), Contemporary realisms in theory and practice: the cade of the Ukraine crisis, working paper.
 
Maliki, musa, and Saraswati, dini putri, (December 2022), the ideology critique of Mearsheimers theory of offensive neorealism: the cace of Russia-Ukraine war and its ideilogization in indononesia, journal of glibal strategic studies, vol. 02, NO 02, PP 85-108.