دیپلماسی فرهنگی ایران در اوگاندا: مطالعه موردی دولت سید ابراهیم رئیسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استاد روابط بین الملل و عضو هیات علمی گروه علوم سیاسی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران

10.22080/jpir.2024.27777.1398

چکیده

در بررسی روابط ایران با کشورهای آفریقایی، غالباً نقطه تمرکز توجهات به روابط سیاسی، نظامی و اقتصادی است. این در حالی است که آنچه به نفوذ ایران در کشورهای آفریقایی کمک کرده، فرهنگ و دیپلماسی فرهنگی است. یکی از کشورهایی که ایران گرمترین روابط فرهنگی را با آن دارد، اوگاندا است. هدف مقاله حاضر، بررسی دیپلماسی فرهنگی ایران در اوگاندا در دوران ریاست جمهوری سید ابراهیم رئیسی است. پرسش اصلی مقاله حاضر این است که دولت سید ابراهیم رئیسی در دیپلماسی فرهنگی خود در اوگاندا چه اهدافی را دنبال کرده است؟ الگوها و شیوه‌های فرهنگی اتخاذ شده برای دست‌یابی به این اهداف، چه بوده است؟ فرضیه مقاله این است که «دولت سید ابراهیم رئیسی بدنبال صدور آرمان‌ها و ارزش‌های انقلابی، نشر معارف دینی و ترویج تشیع در اوگاندا بوده است.» برای بررسی الگوها و شیوه‌های دیپلماسی فرهنگی ایران از نظریه پخش هاگراسترند استفاده شده است. روش انجام پژوهش به دو صورت کمّی و کیفی(از نوع اکتشافی-تبیینی) است. یافته‌های پژوهش نشان داد دولت سید ابراهیم رئیسی دیپلماسی فرهنگی خود را با محوریت دانشجویان، معلمان، دانش‌آموزان و جامعه مذهبی در اوگاندا و از طریق برنامه‌های مختلف آموزشی، فرهنگی و مذهبی دنبال کرده است. این برنامه‌ها بیشتر بر اساس دو مدل پخش جابجایی و سرایتی پیگیری شده و ایران در اجرای مدل سلسله مراتبی با مشکلات جدی در اوگاندا مواجه است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


ابراهیمی، شهروز؛ فهیمی، فاطمه (1389)، «دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در غرب آفریقا»، مطالعات آفریقا، شماره 22، صص 207-232.
اژدری، لیلا؛ فرهنگی، علی­اکبر؛ صالحی امیری، سیدرضا؛ سلطانی­فر، محمد (1397)، «آسیب­شناسی دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و راهبرد»، راهبرد اجتماعی و فرهنگی، دوره 7، شماره 3، صص 123-159.
امیرعبداللهیان، حسین (21/11/1400)، روابط ایران با آفریقا، آمریکا لاتین و اروپا گسترش می‌یابد، خبرگزاری ایمنا، https://www.imna.ir/news/554763
آوا دیپلماتیک (13/4/ 1394)، سفیر اوگاندا: بازار کشورهای آفریقایی میزبان کالاهای ایرانی است، https://avadiplomatic.com
آوا دیپلماتیک (24/3/1393)، سفیر جدید اوگاندا بر گسترش روابط با ایران تاکید کرد، https://avadiplomatic.com
آوا دیپلماتیک (14/3/1393)، احمد کیسوله: مناسبات سیاسی ایران و اوگاندا در سطح عالی نیست، https://avadiplomatic.com
باشگاه خبرنگاران جوان (6/11/1400)، افزایش تعداد دانشجویان خارجی با پیشرفت علمی ایران، https://www.yjc.news/fa/news/8042856
باقری­دولت­آبادی، علی (1399)، «تبیین کاستی­های صدور انقلاب اسلامی به کشورهای آسیای میانه بر اساس نظریه پخش»، پژوهش های راهبردی سیاست، سال 9، شماره 32، صص 67-92. DOI: 10.22054/qpss.2019.37755.2164
باقری­دولت­آبادی، علی؛ شفیعی­سیف­آبادی، محسن (1400)، سیاست خارجی ایران از 1357 تا 1400: نگاهی از درون، تهران: تیسا.
برزگر، ابراهیم (1382)، «نظریه پخش و بازتاب انقلاب اسلامی»، پژوهش حقوق و سیاست، دوره 5، شماره ۸، صص 39-71.
توال، فرانسوا (1380)، ژئوپلتیک تشیع، ترجمه حسن صدوقی، تهران: انتشارات دانشگاه بهشتی.
 جعفری، علی­اکبر؛ حسن­نژاد، عبدالرحیم (1397)، «تبیین جایگاه دیپلماسی فرهنگی ایران در روابط با بلاروس»، پژوهش­های روابط بین الملل، دوره 8، شماره 2، صص 67-90.
حق­پرست، هادی؛ خدابین، زهرا (1399)، «درآمدی بر دکترین مطلوب دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران»، پژوهش ملل، شماره 54، صص 81-100.
خبرگزاری ایبنا (17/4/1403)، کتاب خادم ملت به اوگاندا رسید، https://www.ibna.ir/news/515566
خبرگزاری ایسنا (19/6/1403)، تعداد دانشجویان خارجی در کشور، حدود 2 یا 3 درصد است، https://www.isna.ir/news/1403061911633
خبرگزاری بین­المللی قرآن (14/1/1403)، امضای تفاهم­نامه همکاری ایران و رادیو اسلامی اوگاندا، https://iqna.ir/fa/news/4131082
خبرگزاری موج (28/10/1400)، روابط میان ایران و آفریقا ظرفیت زیادی برای توسعه و گسترش دارد، https://www.mojnews.com/3/414904
خبرگزاری مهر (8/6/1400)، زکریای رازی به مردم اوگاندا معرفی شد، https://www.mehrnews.com/news/5292766
خبرگزاری مهر (13/2/1400)، شهید مرتضی مطهری به اهالی اوگاندا معرفی شد، https://www.mehrnews.com/news/5203919
خواجه­سروی، غلامرضا و مریم رحمنی (1391)، «انقلاب اسلامی ایران و گفتمان سیاسی شیعه در عراق»، پژوهشنامه انقلاب اسلامی، شماره 3، صص58 -29.
دانشگاه علوم پزشکی تهران (27/9/1392)، سفیر جمهوری اوگاندا، سطح رضایت دانشجویان اوگاندایی از کیفیت خدمات و آموزش دانشگاه مثبت ارزیابی کرد، https://gsia.tums.ac.ir/fa/ndt/335559
 دهقانی­فیروزآبادی، سید­جلال (1389)، «دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در منطقه خلیج فارس»، سیاست، دوره 40، شماره 4، صص 103-122.
رئوف، هدی (2020)، تغییر الأولویات الجیوسیاسیة لإیران: عودة أفریقیا کمحور سیاستها الخارجیة، ایندیپندنت عربی،الثلاثاء 25 ینایر (25 ژانویه)،https://www.independentarabia.com/node/297801
رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در اوگاندا (1400)، https://uganda.mfa.ir/portal/generalcategoryservices/4584
رئیسی، سید­ابراهیم (4/11/1400)، رئیس جمهور در دیدار وزیر خارجه توگو، پایگاه اطلاع­رسانی ریاست جمهوری، https://president.ir/fa/134134
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی (19/7/1403)، ملاقات و بازدید با مسئولین 4 دانشگاه برتر اوگاندا،
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی (29/2/1403)، دانشجویان دانشگاه اسلامی المصطفی (ص) اوگاندا فارغ التحصیل شدند،
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی (24/12/1402)، رایزن فرهنگی کشورمان در اوگاندا: زن در دین اسلام شأن و جایگاه والایی دارد،https://www.icro.ir/%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C %82%D8%A7-%E2%80%93
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی (8/9/1402)، برگزاری سومین نشست ایران­شناسی در اوگاندا،
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی (17/12/1400)، آشنایی عالمان و مبلغان اسلامی اوگاندا با فرهنگ، هنر و انقلاب اسلامی ایران،
https://www.icro.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=261&pageid=32255&newsview=778776
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی (9/12/1400)، دعوت اوگاندا از وزیر ارشاد و رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی برای سفر به این کشور، https://www.icro.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=261&pageid=32255=778621
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی (19/11/1400)، تحسین وزیر فرهنگ اوگاندا از مبارزات مردم ایران علیه رژیم پهلوی، https://www.icro.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=261&pageid=32255&newsview=778332
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی (30/8/1400)، اهدای بیش از 100 جلد کتاب به کتابخانه مدرسه اسلامی امین الرعایا اوگاندا، https://www.icro.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=261&pageid=32255&newsview=776910
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی(21/8/1400)، گردهمایی اندیشمندان اوگاندا در اولین سالگرد درگذشت اَنس عبد النور کَلیسا، https://www.icro.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=261&pageid=32255&newsview=776747
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی (3/7/1400)، نقش دفاع مقدس در پیشرفت‌های همه جانبه ایران بررسی شد، https://www.icro.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=261&pageid=32255&newsview=773732
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی (21/6/1400)، افزودن «فارسی» به جمع زبان‌های بین‌المللی دانشگاه ماکِرِره اوگاندا، https://www.icro.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=261&pageid=32255&newsview=773525
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی (6/5/1400) انتشار مجموعه‌ای از احادیث، روایات و سخنان امام هادی(ع) در اوگاندا، https://www.icro.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=261&pageid=32255&newsview=771690
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی (3/5/1400)، بازتاب گسترده پیام حج رهبر معظم انقلاب در رسانه‌های اوگاندا، https://www.icro.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=261&pageid=32255&newsview=771599
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی (1/5/1400)، بزرگداشت ابن سینا و روز پزشک در کامپالا، https://www.icro.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=261&pageid=32255&newsview=773174
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی(18/1/1394)، رایزن فرهنگی ایران از حوزه علمیه خاتم‌الانبیاء بازدید کرد، http://www.icro.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=261&pageid=32255&newsview=628276
سیمبر، رضا؛ مقیمی، احمد­ علی (1394)، «منافع ملی و شاخص­های دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران»، سیاست جهانی، دوره 4، شماره 1،  صص 7-38.
عرب احمدی، امیر بهرام (1389)، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، قم: مؤسسه شیعه‌شناسی.
عسگریان، عباسقلی؛ شیراوند، صارم؛ موسوی، میرهادی (1393)، «نقش زبان در گفتمان دیپلماسی فرهنگی ایران»، تحقیقات سیاسی بین المللی، دوره 6، شماره 19، صص 163-198.
قزلسفلی، محمدرضا (5/11/1400)، انتشار مقاله پر برکت­ترین مادر در اوگاندا، https://www.icro.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=261&pageid=32255&newsview=778082
قزلسفلی، محمدرضا (19/9/1400)، انتشار مقاله «حضرت زینب(س)، بانوی قهرمان کربلا» در اوگاندا، https://www.icro.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=261&pageid=32255&newsview=777232
قزلسفلی، محمدرضا (8/9/1400)، جشن فارغ‌التحصیلی دانش‌آموختگان مرکز اسلامی خاتم النبیین(ص) در کامپالا، https://www.icro.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=261&pageid=32255&newsview=777111
قزلسفلی، محمدرضا (24/8/1400)، اعطای گواهینامه به فارسی‌آموزان دانشگاه‌های اوگاندا، https://www.icro.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=261&pageid=32255&newsview=776787
قزلسفلی، محمدرضا (14/8/1400)، بزرگداشت روز ملی مبارزه با استکبار جهانی در اوگاندا، https://www.icro.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=261&pageid=32255&newsview=776631
قزلسفلی، محمدرضا (2/7/1400)، بررسی درس‌ها و دستاوردهای دفاع مقدس در کامپالا، https://www.icro.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=261&pageid=32255&newsview=773805
قزلسفلی، محمدرضا (24/6/1400)، جایگاه آموزش زبان فارسی در اوگاندا بررسی شد، https://www.icro.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=261&pageid=32255&newsview=773626
گمرک جمهوری اسلامی ایران (12/4/1403)، آمار صادرات به تفکیک کشورهای طرف معامله طی سال 1402، https://www.irica.ir/file_manager/2779314/2779314.htm
گمرک جمهوری اسلامی ایران (12/7/1401)، آمار صادرات به تفکیک کشورهای طرف معامله طی سال 1400، https://www.irica.ir/index.php?module=cdk&func=loadmodule&system=cdk&sismodule=user/content_view.php&sisOp=view&ctp_id=29&cnt_id=2535604&id=1325
موحدی قمی، محسن (1388)، بررسی روابط جمهوری اسلامی ایران با کشورهای قاره آفریقا، پژوهشنامه آفریقا، سال اول، شماره اول، صص 65-96.
میرفخرائی، سید حسن، فیروزمندی، مجید (1396)، «دیپلماسی فرهنگی ایران در آسیای مرکزی و قفقاز: فرصت­ها و چالش­ها»، مطالعات اوراسیای مرکزی، دوره 10، شماره 2، صص 433-448. DoI: 10.22059/JCEP.2018.207347.449647
میرفخرائی، محمدحسین (1396)، «آشنایی با دیپلماسی فرهنگی ایران در کشورهای عربی خلیج فارس»، دوفصلنامه فرهنگ و ارتباطات، سال اول، شماره 2، صص 87-100. DOI: 10.30497/LCC.2017.2463
English References
Arabahmadi, Amirbahram (2018), “A Comparative Study of Historical Cultural Exchange between Iran and Ethiopia”, Journal of World Sociopolitical Studies, Vol. 2, No. 3, pp. 549-572.
Hägerstrand, Torsten (1968), Innovation Diffusion as a Spatial Process, University of Chicago Press.
Keddie, Nikki (1995), Iran and the Muslim World: Resistance and Revolution, London: Macmillan.
Onderco, Michael (2012), “South Africa’s Iran policy: “Posterchild” Meets Renegade”, South African Journal of International Affairs, Available at: http://www.tandfonline.com/action/showCitFormats?doi=10.1080/10220461.2012.740179
Quora (2024), “What are the Shia locations in Uganda?” https://www.quora.com/What-are-the-Shia-locations-in-Uganda
Sharifi, AmirAli (2024), The Nation’s Servant, Translator Sayyid Haydar Jamaludeen, The Nation’s Servant, Kampala: Pan African Kampala.
Steele, Robert (2024), Pahlavi Iran's Relations with Africa:
Cultural and Political Connections in the Cold War
, Cambridge: Cambridge University Press.