چالش‌های دولت-ملت سازی در سوریه بعد از سال 2000

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری روابط بین الملل دانشگاه علامه طباطبائی

2 دانشکده روابط بین الملل وزارت امور خارجه

3 کارشناس ارشد روابط بین الملل دانشگاه آزاد اسلامی شیراز

10.22080/jpir.2024.24075.1302

چکیده

سوریه از جمله کشورهایی است که به دلیل مداخله قدرتهای بزرگ، روند دولت-ملت‌سازی مطلوبی را طی نکرده است. نقشه جغرافیایی، وضعیت مرزها و همچنین حکومت این کشور توسط قدرتهای بزرگ شکل گرفته است. چالش‌هایی زیادی مانند عدم تجانس قومی و مذهبی، سلطه همراه با سرکوب و در نتیجه تنش و بی‌ثباتی از جمله پیامدهای دولت-ملت‌سازی ناموفق در سوریه بوده است. میراث دولت-ملت‌سازی ناموفق در سال 2000 به بشار اسد رسید. اگرچه وی در ابتدا سعی در ایجاد اصلاحاتی داشت، ولی با ادامه روند اقتدارگرایی، بویژه بعد از شکل‌گیری بهار عربی در سال 2011 سوریه وارد بحرانی حاد شد که به سرعت تبعات منطقه‌ای و بین‌المللی پیدا کرد. هدف پژوهش حاضر بررسی آسیب‌شناسانه چالش‌های دولت-ملت‌سازی در سوریه بعد از روی کار آمدن بشار اسد است. پرسش این است که دولت-ملت‌سازی در سوریه بعد از روی کار آمدن بشار اسد در سال 2000 با چه چالش‌ها و آسیب‌هایی مواجه بوده است؟ فرضیه این است که چالش‌های داخلی و خارجی مختلفی مانند وجود شکاف‌های قومی، مذهبی و نژادی، عدم شکل‌گیری و تثبیت هویت ملی و مداخلات خارجی باعث عدم دستیابی به دولت-ملت‌سازی موفق در سوریه شده است. مقاله حاضر از نوع توصیفی-تحلیلی است و اطلاعات و داده‌ها با روش کتابخانه‌ای جمع‌آوری شده است.

کلیدواژه‌ها


الف: منابع فارسی
اختیاری امیری، رضا (1396)، «تأثیر شکنندگی     دولت سوریه در تغییر تعاملات امنیتی خاورمیانه»، پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، سال 7، شماره 3، صص 188-155.
آقاحسینی، علیرضا، امام جمعه‌زاده، سیدجواد، فروغی، عاطفه (1392)، «مطالعه سیاست خارجی روسیه در بحران داخلی سوریه از منظر سازه‌انگاری (2011 تاکنون)»، پژوهش‌های راهبردی سیاست، سال 2، شماره 7، صص 187-166.
امیر کواسمی، ایوب (1389)، «بحران دولت- ملت و آینده احتمالی آن»، پژوهش سیاست نظری، شماره 9، صص 102-81.
امینیان، بهادر، کریمی قهرودی، مائده (1391)، «استراتژی دولت- ملت‌سازی امریکا در افغانستان»، دانش سیاسی، سال 8، شماره 15، صص 97-69.
باقری دولت‌آبادی، علی، خلقی، جمشید، فتحی، عبدالرضا (1392)، «تحولات سیاسی سوریه: مبانی، روند و پیچیدگی‌ها»، پژوهش‌های راهبردی سیاست، سال 1، شماره 4، صص 55-27.
بورچی، مهدی (1401) «بررسی تحلیلی نقش کردها در نظام سیاسی آینده سوریه و موضع کشورهای منطقه نسبت به آنها»، مطالعات راهبردی علوم انسانی و اسلامی، شماره 43، صص 361-343.
تیموری، فاطمه، دباغ مقدم، آراسب (1399)، «وضعیت بهداشت عمومی کودکان آواره ناشی از جنگ وریه: یک مرور روایتی»، مجله علوم مراقبتی نظامی، سال 7، شماره 1، صص 81-74.
جوکار، محمد صادق (1387)، «جدال قدرت؛ دلایل ادامه ناآرامی‌های داخلی در عراق»، همشهری دیپلماتیک، سال 3، صص 18-2.
چگنی‌زاده، غلامعلی، احمدیان، فریدون (1398)، «رابطه ضعف دولت در خاورمیانه با منازعه آمیز شدن مجموعه امنیتی منطقه‌ای و ناامنی (عراق و سوریه)»، سیاست جهانی، دوره 8، شماره 2، صص 106-67.
دهشیار، حسین، امین آبادی، محمد (1401)، «نقش ژئوپلیتیک در تشدید بحرانهای بین‌المللی (مطالعه موردی: بحران سوریه)»، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال 18، شماره 1، صص 215-187.
دهقان، یدالله، کتابی، محمود، جعفری نژاد، مسعود (1396)، «ﺗأﺛﯿﺮ ﺷﮑﺎفﻫﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﺮ ﺷﮑﻞﮔﯿﺮی و رﺷﺪ اﻓﺮاطﮔﺮاﯾﯽدر ﺳﻮرﯾﻪ»، پژوهش‌های راهبردی سیاست، شماره 20، صص 136-112.
رکابیان، رشید، عله‌پور، مهرداد (1400)، «ارزیابی بایسته‌ها و الزامات رفتاری جمهوری اسلامی ایران در سوریه پسابحران»، مطالعات بین‌المللی، سال 18، شماره 2، صص 64-47.
زرگر، افشین (1386)، «مدل‌های دولت- ملت‌سازی؛ از مدل اروپایی تا مدل اوراسیایی»، فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، سال 4، شماره 7، صص 160-97.
زینوند لرستانی، آزاده (1393)، «حقوق بشر و ایجاد بحران در سوریه»، ماهنامه بانوی برتر، سال 3، شماره 29، صص 43-22.
ساجدی، امیر (1392)، «بحران سوریه و دخالت قدرت‌های بیگانه»، پژوهشنامه روابط بین‌الملل، دوره 6، شماره 24، صص 155-125.
سردارنیا، خلیل الله، حسینی، سید مهدی (1393)، «چالش‌های اجتماعی دولت‌سازی در افغانستان»، سیاست جهانی، دوره 3، شماره 3، صص 63-37.
سردارنیا، خلیل الله، کیانی، فائزه (1395)، «تحلیل بحران سوریه از منظر شکاف‌های اجتماعی»، جامعه‌شناسی سیاسی جهان اسلام، دوره 4، شماره 1، صص 132-111.
سردارنیا، خلیل‌الله (1390)، درآمدی بر جامعه‌شناسی سیاسی، تهران: میزان.
سیف، الله مراد، ملکی شهریور، مجتبی (1394)، «مفهوم شناسی و ارزیابی فقر اقتصادی به عنوان زمینه‌ساز تهدید امنیت اجتماعی در جمهوری اسلامی ایران»، آفاق امنیت، سال 8، شماره 27، صص 106-67.
عباس‌زاده فتح آبادی، مهدی (1394)، «توسعه نامتوازن و ناآرامی سیاسی در سوریه»، رهیافتهای سیاسی و بین‌المللی، سال 6، شماره 39، صص 103-73.
فتح الهی، عبدالرحمن (1400)، «آینده سوریه به کدام سمت و سو می‌رود؟»، دیپلماسی ایرانی، قابل دسترسی در: http://www.irdiplomacy.ir/fa/news.
قاسمی علی‌آبادی، محمد مهدی، مسعودنیا، حسین، امام‌جمعه‌زاده، سیدجواد (1398)، «بررسی ضعف ساختارهای اجتماعی و سیاسی عراق و سوریه در شکل‌گیری داعش»، پژوهش‌های سیاسی و بین‌المللی، سال 10، شماره 40، صص 335-311.
قوام، عبدالعلی و زرگر، افشین (1387 الف)، دولت‌سازی، ملت‌سازی و نظریه روابط بین‌الملل چهارچوبی تحلیلی برای فهم و مطالعه جهان دولت – ملت‌ها، تهران: آثار نفیس.
قوام، عبدالعلی، زرگر، افشین (1387 ب)، «فهم دولت- ملت در نظریه‌های روابط بین‌الملل»، دانشنامه حقوق و سیاست، شماره 10، صص 64-35.
قوام، عبدالعلی، مالمیر، مهدی (1393)، «ارائه یک مدل تحلیلی برای بررسی شکاف دولت-ملت (الگویابی روابط بین دولت و جامعه)»، پژوهشنامه علوم سیاسی، شماره 37، صص 198-157.
گلرو، عباس، سنایی، اردشیر (1400)، «سیاست روسیه در قبال بحران سوریه با تأکید بر مذاکرات آستانه و سوچی»، مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، سال 27، شماره 116، صص 138-121.
متقی، افشین، رجبی، سعید (1401)، «تبیین فرصتهای ژئواکونومیکی ج.ا.ایران در فضای پساجنگ سوریه»، مطالعات اقتصاد سیاسی بین‌المللی، دوره 5، شماره 1، صص 227-201.
مسعودنیا، حسین، فروغی، عاطفه، چلمقانی، مرضیه (1390)، «ترکیه و بحران سوریه؛ از میانجیگری تا حمایت از مخالفان دولت»، مطالعات سیاسی جهان اسلام، سال 1، شماره 4، صص 110-83.
مطلبی، مسعود، خان‌محمدی، جمال (1369)، «همسویی دولت و ملت و تأثیر آن بر توسعه اقتصادی جوامع؛ مطالعه طولی- تطبیقی بین سال‌های 1990 تا 2004 میلادی»، دولت پژوهی، سال 3، شماره 9، صص 241-195.
ملایی، اعظم، ازغندی، علیرضا (1390)، «دولت-ملت‌سازی ایرانی: تداوم تاریخی یا تغییرات سیاسی؟»، فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، شماره 15، صص 168-138.
نبوی، سید عبدالامیر، دری، مریم (1396)، «ضعف دولت- ملت‌سازی در سوریه و وقوع جنگ‌های داخلی در این کشور (2011-2016)»، دانش سیاسی، سال 13، شماره 1، صص 121-99.
نبوی، عبدالامیر، نجات، علی (1393)، «جریان شناسی گروه‌های نوسلفی سوریه بر اساس تحلیل گفتمان»، پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، دوره 4، شماره 4، صص 162-129.
هانی‌زاده، حسن (1398)، « نقش کردها در آینده سوریه»، شورای راهبردی روابط خارجی، قابل دسترسی در: https://www.scfr.ir/fa.
ب: منابع انگلیسی
Ayhan, Veysel (2011), "The Social Opposition Movement in Syria: The Assad Regime in the Context of Reform and Revolution", Alternatif Politika, Vol. 3, No. 3, Pp: 433-454.
Bar, Shmuel (2007), "Bashar's Syria: The Regime and its Strategic Worldview", Comparative Strategy, Vol. 25, No. 5, Pp:353-445.
Bogdandy, Armin Von, Häußler, Stefan, Hanschmann, Felix, Ut, Raphael (2005), "State-Building, Nation-Building, and Constitutional Politics in Post-Conflict Situations: Conceptual Clarifications and an Appraisal of Different Approaches", Max Planck Yearbook of United Nations Law, Vol. 9, Pp: 579-613.
Dinnen, Sinclair (2007), "The Twin Processes of Nation-Building and State-Building", State, Society and Governance in Melanesia, Vol. 7. Pp: 1-5.
Goldenberg, Ilan & Heras, Nicholas & Kaleigh, Thomas & Matuschak, Jennie (2020), “Countering Iran in the Gray Zone, What the United States Should Learn from Israel’s Operations in Syria”, CANS, Center for a New American Security, Avaliable at: https://www.cnas.org/publications/reports/countering-iran.
Karen, Kaya (2020), “Book Review: A Look Back and Forward at Turkey's "Strategic Depth" Foreign Policy Doctrine”, Foreign Military Studies Office, Available at: https://community.apan.org.
Khatib, Lina (2015), "The Islamic State’s Strategy: Lasting and Expanding", Carnegie Middle East Center, Avaliable at:  https://css.ethz.ch/en/services.
Ministerie van buitenlandez zaken (May 2022), “General Country of Origin Information Report Syria”, Avaliable at: https://www.government.nl
Ministerie van buitenlandez zaken (June 2021), “General Country of Origin Information Report Syria”, Avaliable at: https://www.government.nl
Rousseau, Eliott, (2014), "The Construction of Ethnoreligious Identity Groups In Syria: Loyalties and Tensions in Thesyrian Civil War", BSU Honors Program Theses And Projects, Item 66, Avaliable in: Http://Vc.Bridgew.Edu/Honors_Proj/66.
Wimmer, Andreas (2014), "Nation Building. a Long-Term Perspective Andglobal Analysis", European Sociological Review, Available in: Http://Www.Columbia.Edu/~Aw2951/Nationbuilding.Pdf.