آمریکا-انگلستان و تحوّلات منطقه ی غرب آسیا

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته کارشناسی ارشد روابط بین الملل دانشگاه شهید بهشتی

2 استاد تمام گروه روابط بین الملل، دانشگاه شهید بهشتی

10.22080/jpir.2019.2327

چکیده


در یک نظام منطقه‌ای علاوه بر قدرت‌های منطقه‌ای و سایر کشورهای عضو آن، باید به قدرت‌های مداخله‌گر فرا منطقه‌ای نیز توجّه داشته باشیم. چه‌بسا این قدرت‌ها نقش مؤثّر و تعیین‌کننده‌ای را می‌توانند در نظام امنیت منطقه‌ای ایفا نمایند. غرب آسیا نیز ازجمله ی این مناطق می‌باشد که نقش قدرت‌های فرا منطقه‌ای در شکل‌دهی به تحوّلات آن، قابل‌توجّه و مهم است. بدین منظور پژوهش حاضر در پی پاسخگویی به این پرسش اصلی است که آمریکا و انگلیس به‌عنوان قدرت‌های فرا منطقه‌ای مداخله‌گر، چه نقشی در تحوّلات منطقه ی غرب آسیا، در برهه ی زمانی ۲۰۱۷-۲۰۰۱ داشتند؟ پاسخ اوّلیه به سؤال مذکور بدین شرح است که قدرت‌های مداخله‌گر منطقه ی غرب آسیا با افزایش تنش، درگیری، نظامی‌گری میان کشورهای منطقه، از طریق توازن سازی طرفین ذینفع در آن بحران، سعی در دامن زدن و تداوم بحران‌ها و به‌تبع آن سوق دادن تحوّلات منطقه به نفع خودشان دارند. بدین ترتیب در این پژوهش سعی می‌شود با الگوی نظام‌ها و متغیّر مداخله ی قدرت‌های فرا منطقه‌ای، نقش آمریکا و انگلستان را در تحوّلات منطقه ی غرب آسیا در برهه ی زمانی مذکور موردبررسی قرار دهیم.

کلیدواژه‌ها


آریایی نیا، مسعود (۱۳۸۷)، «راهبردهای آمریکا در طرح خاورمیانه بزرگ»، فصلنامه مطالعات منطقه‌ای: اسرائیل شناسی-آمریکاشناسی، شماره ۳.

جعفری ولدانی، اصغر (۱۳۸۸)، چالش‌ها و منازعات در خاورمیانه، تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی، چاپ اول.

جعفری ولدانی، اصغر (۱۳۸۵)،«دیدگاه‌های نظری در مطالعات منطقه‌ای»، فصلنامه اطلاعات سیاسی-اقتصادی، شماره ۲۲۳ و ۲۲۴.

چمنکار، محمدجعفر و صمصامی، ابراهیم(۱۳۹۵)، «حضور آمریکا در خلیج‌فارس»، ‌فصلنامه تخصصی مطالعات خلیج‌فارس، شماره اول.

حیدری موصلو، طهمورث، جعفری سیریزی، حسین و شیخیانی، عبد المهدی(۱۳۹۳)، «رقابت‌های منطقه‌ای خلیج‌فارس(ایران و عربستان) بعد از انقلاب اسلامی»، فصلنامه مطالعات خلیج‌فارس، شماره ۲.

دارابی، وحید و کاظمی، حامد(۱۳۹۵)، «بحران تقابل و موازنه قدرت در سیاست خرجی ایران و عربستان سعودی»، فصلنامه پژوهش ملل، شماره ۱۵.

سیفی، عبدالمجید و پورحسن، ناصر(۱۳۹۵)، «موازنه همه‌جانبه و ائتلاف‌سازی عربستان سعودی در قبال جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه تحقیقات سیاسی و بین‌المللی، شماره ۲۶.

طاهری، ابراهیم و صادقی بکیانی، امین (۱۳۹۴)، «تأثیر ساخت مجموعه‌های امنیتی بر امنیت منطقه‌ای»، فصلنامه سیاست دفاعی، شماره ۹۳.

طلایی، فرهاد (۱۳۸۵)، «ضرورت برقراری یک نظام امنیت منطقه‌ای پایدار در منطقه خلیج‌فارس و بررسی نظام‌های امنیتی ممکن برای این منطقه: امنیت دسته‌جمعی تضمینی برای صلح و امنیت پایدار در منطقه خلیج‌فارس»، مجموعه مقالات شانزدهمین همایش بین‌المللی خلیج‌فارس، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی.

عباسی، مجید، حبیبی، سید مهدی و پارسا، سارا (۱۳۹۲)، «نظریه موازنه تهدید: دلایل ساختاری شکل‌گیری و گسترش اسلام سیاسی و مقاومت اسلامی در خاورمیانه»، فصلنامه رهیافت انقلاب اسلامی، شماره ۲۴.

عراقی، عبدالله (۱۳۹۴)، «نقش حزب‌الله لبنان در امنیت منطقه غرب آسیا(خاورمیانه) با تأکید بر حمایت و پشتیبانی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه سیاست دفاعی، شماره ۹۳.

علائی، حسین(۱۳۹۱)، «تحلیل تغییرات موازنه قوا در خاورمیانه در پی قیام‌های مردمی در کشورهای عربی»،  فصلنامه سیاست خارجی، شماره ۴.

غلامی، طهمورث و پور اسماعیلی، نجمه (۱۳۹۳)، «جنگ ایران و عراق از دیدگاه موازنه قوا»، فصلنامه سیاست دفاعی، شماره ۸۶.

قاسمی، فرهاد (۱۳۸۴)، «طرح مفهومی و نظری مطالعات منطقه‌ای در سیاست بین‌الملل»، فصلنامه دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، شماره ۶۷.

قاسمی، فرهاد و پورجم، بهاره (۱۳۹۴)، «مسابقه تسلیحاتی، ثبات راهبردی و نظم منطقه‌ای خاورمیانه»، فصلنامه سیاست دفاعی، شماره ۹۰.

قنبرلو، عبدالله(۱۳۸۸)، «مفهوم و ماهیت قدرت منطقه‌ای»، فصلنامه مطالعات راهبردی، شماره ۴۶.

لیک، دیوید و مورگان، پاتریک(۱۳۹۵)، نظم‌های منطقه‌ای؛ امنیت سازی در جهان نوین، ترجمه سید جلال دهقانی فیروزآبادی، چاپ سوم، تهران:پژوهشکده مطالعات راهبردی.

محمدی، حمیدرضا (۱۳۸۴)، «استراتژی قدرت‌های جهانی و تأثیر آن بر منطقه خاورمیانه(تأکید بر استراتژی آمریکا)»، فصلنامه ژئوپلیتیک، ویژه‌نامه.

محمدی، فاطمه و فرهادی، فرشید(۱۳۹۶)، «تغییر و تحول سیاست خارجی عربستان سعودی نسبت به جمهوری اسلامی ایران(۲۰۱۴-۱۹۸۰)»، فصلنامه مطالعات علوم سیاسی، حقوق و فقه، شماره اول.

میرزائی، جلال، حمایتیان، احسان و خواجوئی، محمدحسن(۱۳۹۳)، «تأثیر تحولات بیداری اسلامی بر روابط جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی»، فصلنامه پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، شماره ۱۱.

نادری نسب، پرویز (۱۳۸۹)، «چالش‌های روابط جمهوری اسلامی ایران و عربستان در منطقه»، فصلنامه سیاست، شماره ۱۳.

نجات، سید علی(۱۳۹۳)، «راهبردهای جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی در قبال بحران سوریه»، فصلنامه سیاست خارجی، شماره ۱۱۱.

نیاکوئی، سید امیر و ستوده، علی‌اصغر (۱۳۹۴)، «ماهیت عربستان سعودی علیه انقلاب اسلامی ایران در منازعات سوریه و عراق»، پژوهشنامه انقلاب اسلامی،‌شماره اول.

سایت‌های مرتبط

«آمریکا و برجام منطقه‌ای»، شبکه اطلاع‌رسانی راه دانا، ۳/۱/۱۳۹۶. قابل دسترسی در  

http://www.dana.ir/news/1069278.

ابراهیم متقی، «تحول رهیافت موازنه قدرت در نظم‌های منطقه‌ای: هویت گرایی در برابر ساختارگرایی»، بصیرت،  ۳۸/۷/۱۳۹۳. قابل دسترسی در  http://www.basirat.ir.

تونی بلر،«سخنرانی تونی بلر در مورد خاورمیانه» قابل دسترسی در

In Office of Tony Blair, Office of 2014, 23 Wednesday, Apr the Quartet Representative.

حسین علایی، «وضعیت ایران در محیط امنیت منطقه‌ای»، ۱۳۹۲. قابل دسترسی در

http;//www.hajij.com/fa/artiches.

سید قاسم منفرد، «رویکرد انگلستان در قبال تحولات خاورمیانه عربی و شمال آفریقا»، ۲۵/۸/۱۳۹۰. قابل دسترسی در

http://www.isrjournals.com/en/middle-east-farsi.

علیرضا قربان پور، «امنیت منطقه‌ای ایران در پرتو سیاست‌های آمریکا در فلسطین»، پایگاه خبری بصیرت، ۳/۲/۱۳۸۶. قابل دسترسی در

http://basirat.ir.

«گمانه‌زنی درباره اعلام تشکیل «ناتو عربی» از سوی ترامپ در عربستان»، خبرگزاری فارس، ۳۱/۲/۱۳۹۶. قابل دسترسی در

http://www.farsnews.com.

یاسر نور علی وند، «سیاست خاورمیانه‌ای اگلیس؛ از استقلال تا وابستگی آمریکا»، اندیشکده راهبردی تبیین ۳۱/۲/۱۳۹۴. قابل دسترسی در http://wwww.tabyincenter.ir.

 

یاسر نورعلی وند، «راهبرد پسابرگزیتی انگلیس و پیامدهای آن برای منطقه و ایران»، ایرنا؛ خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران، ۶/۲/۱۳۹۶. قابل دسترسی در

http://article.irna.ir.